ბორის ბერეზოვსკი “საახალწლო მუსიკალურ შეხვედრებზე” თბილისში 2014 წელს

ამ პოსტის წაკითხვისას შეგიძლიათ პარალელურად მოუსმინოთ თბილისში ჩატარებული კონცერტის ზუსტ ანალოგს პეტერბურგში,  რომელიც საბედნიეროდ   “იუ თუბზე” დაიდო:

თბილისში კონცერტი ჩატარდა 28 დეკემბერს, ხოლო პეტერბურგში 26 დეკემებბერს. ასე, რომ ბერეზოვსკის შესრულების მანერა ჩემს წერილთან ახლოს უნდა იყოს.

//www.youtube.com/watch?v=GT8UzczHyUg&feature=share

წლევანდელი მე – 17 „საერთაშორისო საახალწლო მუსიკალური შეხვედრები“  ბორის ბერეზოვსკის კონცერტით დაიხურა.

თბილისელებს უყვართ ბერეზოვსკი და მისი კონცერტი ყოველთვის ანშლაგით  მიმდინარეობს.

ეს კონცერტი ბორის ბერეზოვსკის  მეხუთე გამოსვლა იყო საქართველოში, ხოლო „საახალწლო ფესტივალზე“  მესამედ მონაწილეობდა.  პუბლიკა ყოველთვის რაღაც უჩვეულოს მოლოდინშია ხოლმე ამ მუსიკოსთან შეხვედრისას.  ჯერ იყო და ერთ–ერთ თავის პირველ ჩამოსვლაზე, ლისტის სონატის დაკვრის დროს ის თურმე უეცრად გაჩერდა და გამოაცხადა, რომ ამის შემდეგ მას აღარ აინტერესებს დაკვრა. დარბაზი იმდენად მონუსხული ყოფილა  მისი შესრულებით, რომ ასეთი „გამოხტომაც“ აპატია და შემდეგი ჩამოსვლისთვის კიდევ უფრო აჟიტირებული ელოდებოდა მუსიკოსს. 2011 წელს  მეც გახლდით მის სოლო კონცერტზე. ამ კონცერტმა უკვე ექსცესების  გარეშე ჩაიარა და ბერეზოვსკიმ საბოლოოდ შეაყვარა თავი თბილისელ მელომანებს. მაშინ ბისზე მან ვ. რებიკოვის  ვალსი ოპერიდან  „ საშობაო ნაძვის ხე“ (ანდერსენის ზღაპრის მიხედვით) შეასრულა. თან წარუმძღვანა ასეთი სიტყვები: „ახლა მე დავუკრავ მსოფლიოში ყველაზე ულამაზეს მელოდიას, ესაა  ვლადიმერ რებიკოვის ვალსი ოპერიდან “საშობაო ნაძვის ხე“. რამდენად ობიქტური იყო პიანისტი ამ მელოდიის შეფასებისას არ ვიდავოთ, მაგრამ მისმა მაშინდელმა შესრულებამ  მართლაც მსოფლიოში საუკეთესო მელოდიად  გადააქცია ეს ვალსი. ქრომატიული  პარალელური კვარტებით გამოხატული მთავარი თემა თითქოს ანდერსენის ზღაპრიდან გვეწვია იმ საღამოს და ყინულის კრისტალებივით იმსხვრეოდა მაყურებლებზე.  ამ პიესამ მართლაც საახალწლო, ჯადოსნურ ბავშვობაში დაგვაბრუნა. გამოგიტყდებით და მეც მომინდა მისი დაკვრა;  მოვიპოვე ინტერენეტით ნოტები და ჩემს მოკრძალებულ რეპერტუარში ჩავსვი ეს ვალსი, რომელსაც საახალწლოდ  ზოგჯერ  მეგობრებისთვის ვასრულებ. აი, ასეთი მომნუსხველი იყო ის შესრულება ალბათ არა მარტო ჩემთვის.

ვინ არის ბერეზოვსკი? როგორი ადამიანია? ყოველთვის გაინტერესებს უფრო მეტი იცოდე იმაზე, ვინც მოგხიბლა. პავლე კვაჭაძეს  (კონსერვატორიის დიდი დარბაზის დირექტორი) თქმით, ბერეზოვსკი თბილისში ჩამოსვლისას, აუცილებლად ეწვევა ხოლმე გოგირდის აბანოსა და კაზინოს. მთელ ჰონორარს ისევ საქართველოში სტოვებს და ისე ბრუნდება სახლში. მოკლედ, სიხლსავსე ადამიანი, ასეთივე სიხლსავსე ცხოვრებით ცხოვრობს და ეს მის დაკვრაშიც ისახება რასაკვირველია!

2014 წელსაც ბერეზოვსკის კონცერტზე ყველა ბილეთი გაყიდული იყო. უჩვეულობის  მოლოდინი უკვე გამართლდა იმით, რომ ბერეზოვსკიმ სულ ერთი დღით ადრე შეცვალა პროგრამა და ნაცვლად ბუკლეტში დაბეჭდილი ბახ–ლისტის საორგანო პრელუდიისა და ფუგისა პირველ განყოფილებში დარჩა დებიუსის ორი პიესა „სახეებიდან:“ „ანარეკლი წყალში“ და „მოძრაობა“. შემდეგ  დებიუსის ექვსი პრელუდი (რვეულიდან # 1 ) და რახმანინოვის ხუთი ეტიუდი –სურათი,  მეორე განყოფილება კი მთლიანად დაეთმო პეტრე ჩაიკოვსკის:  ვარიაციები ფა– მაჟორი,    ჩაიკოვსკის „დუმკა“ და 6 პიესა ციკლიდან „წელიწადის დრონი.“  შესაბამისად  ამოვარდა პროგრამიდან ადრე გამოცხადებული ს. რახმანინოვის სონატა # 2.  რასაკვირველია, თბილისელებმა „აპატიეს“ ეს ცვლილებები  ბერეზოვსკის. ისინი მას უკვე ყველაფერს პატიობენ. არა აქვს მნიშვნელობა რას მოიმოქმედებს ის. ის ხომ უკვე მათი გულთამპყრობელი გახდა.

დებიუსის და რახმანინოვის, ერთი ეპოქის განსხვავებული კომპოზიტორების,  ერთ განყოფილებაში შესრულება ცოტა სარისკოა პიანისტისათვის, მაგრამ არა ბერეზოვკისათვის. დებიუსის „ანარეკლები წყალზე“  განაწყობს პიანისტებს ხოლმე რაღაც ბუნების იმპრესიონისტული ჭვრეტისკენ.  მან კი უარყო ყოველგვარი სურათით ტკბობა,  დინამიურობით  გაავსო ეს მუსიკა.   „ანარაკელებიც“ და დებიუსის დანარჩენი პიესები მან ძალიან უშუალოდ, ზედმეტი თვითჭვრეტის გარეშე, ძალიან ინტიმურად დაგვიკრა.  თავისი ფიზიკური უკიდეგანო შესაძლებლობებით ბერეზოსკის უნაზესი პიანისიმო მით უფრო დასაფასებელია, როდესაც გრძნობ, რამხელა ფორტისიმოს პოტენციალი აქვს მის დიდ ხელებს და რარიგ ფაქიზად ექცევა ის კლავიატურას პიანისიმოს დროს, ანუ  როგორ განსხვავებულად გამოსდის მას სინაზე ზოგადად.  განსხვავებულია მისი ინტერპრეტაცია ყველაფერში. არ ვიცი რით აიხსნება ეს კონკრეტულად. იქნებ ამის ასახსნელად მისი ინტერვიუ მოვიშველიოთ, რომელიც მან პეტერბურგის ტელეარხთან ჩაწერა. ჟურნალისტი ეკითხება: „თქვენი კრიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ თქვენს შესრულებაში ნაკლებია პირადი დამსახურება. ესაა მხოლოდ  თქვენი მოტორიკა და ფსიქო –ფიზიკური თავისებურებები“  ბერეზოვსკი პასუხობს: „კი, ალბათ    მართალია! ჩემი უპირატესობა იმაშია, რომ მე არაპროფესიონალი ვარ. მე არ ვარ წინააღმდეგი პროფესიოანლიზმის; ალბათ მეც მივალ როდესღაც იქამდე, მაგრამ პროფესიონალების კონცერტზე მე პირადად ყოველთვის მწყინდება.“  იქვე აზუსტებს ვის გულისხმობს პროფესიონალ პიანისტებში: ძველი მუსიკოსებიდან ესენია  –  იუდინა, სოფრონიცკი. კი, რასაკვირველია, ის მათ თაყვანს სცემს, მაგრამ … თანამედროვეთა დასახელებისაგან კი ბერეზოვსკიმ  ტაქტიანად თავი შეიკავა. ალბათ თავის არაპროფესიონალიზმში ის ხუმრობით არა მარტო  იმას გულისხმობს, რომ მას მოსკოვის კონსერვატორიამ თავის დროზე დიპლომის მინიჭებაზე უარი უთხრა.  ბერეზოვსკი იმ წელს (1990) მონაწილეობდა ჩაიკოვსკის კონკურსში, რის გამოც ვერ გავიდა სახელმწიფო გამოცდაზე. ჩაიკოვსკის კონკურსზე მან ოქროს მედალი მოიპოვა და შემდეგ კომისიას სთხოვა, რომ კონკურსზე გამოსვლა მისთვის სადიპლომოდ ჩაეთვალათ, რაზეც კონსერვატორიისგან უარი მიიღო. ასეა თუ ისე, ბერეზოვსკი ისე გახდა შემდგომში აღიარებული პიანისტი, რომ კონსერვატორიის დიპლომი აღარც  აუღია.  ალბათ თავის არაპროფესიონალიზმში ის თავის განსხვავებულ, უჩვეულო ინტერპრეტაციებს გულისხმობს.  ამიტომაცაა, რომ მის კონცერტზე მისული მაყურებელი შინაგანად ყოველთვის რაღაც უჩვეულოს მოლოდინშია.

რახმანინოვის ეტიუდი – სურათებშიც ბერეზოვსკიმ გაამართლა თავისი „არა პროფესიანალიზმით“. დინამიზმი, რომელიც მას ასე კარგად  გამოსდის, ალეგრო კონ ბრიოთი და მხოლოდ მისთვის დამახასიათებელი  მოტორიკით გაფერადებული სურათები ენაცვლებოდა თავშეკავებული ლირიზმის ეპიზოდებს, რომელსაც არსად არ ახლავდა ზედმეტი მრავალმნიშვნელობა.  თუ ვინმეს რახმანინოვი იქამდე არ უყვარდა, ამ კონცერტის შემდეგ ის  ნამდვილად რახმანინოვის ფანი უნდა გამდარიყო.

მეორე განყოფილება  ბორის ბერეზოვსკიმ მთლიანად ჩაიკოვსკის მიუძღვნა. ყველაფერი რაც ითქვა დებიუსისა და რახმანინოვზე შეიძლება მივუსადაგოდ მის ჩაიკოვსკის ინტერპრეტაციასაც იმ საღამოს. გამოსახვის საშუალებების კონტროლი ლირიკული ადგილების დროს,  უარი ზედმეტ რომანტიზმზე და  ამავე დროს დრამატული მომენტების კოსმოსური მასშტაბი .

ჩაიკოვსკის ვარიაციებიც და „დუმკაც“ საკმაო ინტელექტუალურ დაძაბვას მოითხოვს მსმენელისგან. იმ საღამოს ამ მასშტაბური მუსიკალური პლატებისგან მაყურებელი არ დაღლილა. ჩვენ დიდი ინტერესით ვუსმენდით საკონცერტო დრამის  ბოლომდე განვითარებას.

ახალი პროგრამის ბოლო ნომრად პიანისტმა ჩაიკოვსკის ექვსი პიესა „წელიწადის დრონიდან“ დაუკრა: ესენი იყო: თებერვალი, ივლისი, აგვისტო, სექმტემბერი, ოქტომბერი და დეკემბერი.

არაჩვეულებრივი ვირტუოზულობით დაკრულ ხუთ პიესას შორის ელეგიური „ოქტომბერი“ ბრილიანტივით ჩარჩოში მოექცა. ელეგია ვახსენე, მაგრამ მას ამ ჟანრიდან მარტო თხრობის სტილის მანერა ჰქონდა ბერეზოვსკისთან.  არავითარი სენტინენტალობა. ეს პიესა  საოცარი ინტიმური გრძნობების გაზიარებას ჰგავდა;  გულახდილი თავშეკვაბული აღსარება. ერთი სიტყვით რომ გამოვხატოთ ბერეზოვსკის იმღამინდელი კონცერტის განწყობა ეს იყო გულწრფელობა. ის არ არის და იმედია ვერც იქნება ვერასდროს კლიშეების მსხვერპლი. თუ პიანისტი ამას გულისხმობს თავის არაპროფესიონალიზმში, მაშინ უნდა მივესალმოთ ასეთ არაპროფესიონალებს.

ჩაიკოვსკის „დეკემბერი“ , ანუ „შობის ღამე“ ნამდვილად კარგი წინასაახალწლო დასასრული იყო საახალწლო პროგრამისა. დარბაზის ოვაციები ბისის მოლოდინით იყო სავსე. მე პირადად გულში ისევ ვ. რებიკოვის ვალსის „საშობაო ნაძვის ხის“ მოლოდინში ვიყავი, მაგრამ ბერეზოვსკიმ  ყველა გაგვაოცა, როდესაც ბისზე ჩაიკოვსკის „საბავშვო ალბომიდან“  სამი პიესა შემოგვთავაზა. ესენია: „გერმანული სიმღერა“, „ნეაპოლიტანური ცეკვა“ და „ტკბილი ოცნება“.  პირველ –მეორე კლასელების რეპერტუარის ასეთი დიდი ხელოვანის მიერ შესრულება მიმანიშნებელია, რომ წინა საახალწლოდ,   მუსიკოსი ცდილობდა  ჩვენ ყველანი იმ საბავშვო და ზღაპრულ სამყაროში დაგვაბრუნოს საიდანაც ჩვენ ყველანი მოვდივართ.

როგორც გითხარით დარბაზი გადაჭედილი იყო და ბევრ ადამიანს მთელი კონცერტის განმავლობაში ფეხზეც მოუწია დგომა. ზუსტად, „ნეაპოლიტანური ცეკვის“ დროს ვიღაც ფეხზე მდგომს გული შეუწუხდა და ბრაგვანი მოადინა. ხალხი ეცა გულწასულის მობრუნებას, მაგრამ ამან ვერ შეანელა მაყურებლის ინტერესი მთელი კონცერტის კულმინაციური მომენტისგან.

ვერ აგიწერთ როგორი სიმარტივით, ნონ ლეგატოზე როგორც ბავშვებს სჩვევიათ და ამავე დროს სიბრძნით და სიყვარულით შეასრულა   ბერეზოვსკისმ ეს სამივე პატარა  ნაწარმოები. დარბაზი აჟიოტაჟისგან თავს არ იკავებდა დასასრულს.

არ ვიცი რატომ, მაგრამ იმ საღამოს მეორე ბისი არ შედგა. შესაძლოა პიანისტმა იგრძნო, რომ ემოციებისგან დაცლილი მაყურებლისთვის ეს საკმარისი იქნებოდა, მაგრამ როგორც შემდგომში შევიტვყვე,  თბილისში ჩამოსვლამდე,  26 დეკემებრს, ზუსტად იგივე პროგრამა შეუსრულებია ბერეზოვსკის პეტერბურგში. შემდეგ კი ბისზე,  ჯერ ჩაიკოვსკის საბავშვო ალბომიდან იგივე  სამი პიესა დაუკრავს, რაც თბილისში  და მეორე ბისზე  კი რებიკოვის ის ვალსი,   „საშობაო ნაძვის ხე“.

რა გაეწყობა, მე ამ ბისს შემდეგ „საახალწლო მუსიკალურ შეხვედრებზე“ დაველოდები.

ახალი წელი,  თავისი ჯადოსნური ხიბლით, ჩემთვის ბერეზოვსკის კონცერტითა და ამ ბისით იქნება ბოლომდე გალამაზებული.

Posted in music | Tagged , , | Leave a comment

22 –ე შემოდგომის ფესტივალი

 

21 სექტემბერი – 18 ოქტომბერი

მოვიდა შემოდგომა და ფესტივალებით დახუნძლული თბილისი, ზაფხულთან განშორების დარდის გაქარწყლებაში ისევ დაგვეხმარა. ჩემთვის პირადად სხვადასხვა ფესტივალებს შორის, ყველაზე ძვირფასი, მაინც „შემოდგომის თბილისია“, რომელიც ჯანსუღ კახიძის თბილისის მუსიკალურ –კულტურულ ცენტრში წელს უკვე 22 – ედ ჩატარდა. ძვირფასია იმიტომ, რომ მას, სულ დასაწყისიდან, 1993 წლიდან ვესწრები. იმ ურთულეს წლებში, სიცივისა და უშუქობის პერიოდში, მუსიკალურ ცენტრში კონცერტებზე მისვლა მომავლის იმედს და სიცოცხლის გაგრძელების სურვილს გვინერგავდა. მას შემდეგ ბევრმა წყალმა ჩაიარა. ბატონი ჯანსუღი, მისმა ვაჟმა, ვახტანგმა ღირსეულად ჩაანაცვლა მთავარი დირიჟორისა და სამხატვრო ხელმძღვანელის პოსტზე და „შემოდგომის ფესტივალიც“ იზრდება, ვითარდება და სულ უფრო პოპულარული ხდება. წლევანდელი ფესტივალი მიეძღვნა ჯანსუღ კახიძის სახელობის თბილისის მუსიკალურ –კულტურული ცენტრის 25 წლის იუბილეს. 12 კონცერტი ტრადიციულად გამოირჩეოდა ჟანრული მრავალფეროვნებით: სიმფონიური, კამერული, ფოლკლორის და ჯაზის საღამოები ენაცვლებოდა ერთმანეთს..

ფესტივალის გახსნაზე მოწვეული იყო სახელგანთქმული ისრაელელი მუსიკოსი, კომპოზიტორი და დირიჟორი იარონ გოტფრიდი თავისი ჯაზ–ტრიოთი. ამ მუსიკოსის ბიოგრაფია მდიდარია საერთაშორისო ჯილდოებით. მის დატვირთულ გრაფიკში შედის, როგორც დიდი სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორობა, ასევე აკადემიური პრაქტიკა და გასტროლებიც მთელს მსოფლიოში. იგი მულტიდისციპლინარულ მუსიკოსად არის აღიარებული, რომელიც აკავშირებს ერთმანეთთან კლასიკურ, თანამედროვე და ჯაზურ მუსიკას. „შემოდგომის ფესტივალის“ გახსნის დღეს მან შემგვთავაზა გერშვინის, ელინგტონის და მუსორგსკის ნაწარმობები დაწერილი ჯაზური ტრიოსა და სიმფონიური ორკესტრისათვის. ფორტეპიანოს პარტიას თავად კომპოზიტორი ასრულებდა. ჩემთვის პირადად, განსაკუთრებით საინტერესო მუსორგსკის „სურათები გამოფენიდან –რიმეიქი“ აღმოჩნდა.

Gotfridi

იარონ გოტფრიდი

ნ.გ. „გვითხარით მუსორგსკის შესახებ. რა ინსპირაცია უძღოდა წინ კლასიკური მუსიკის ჯაზურ რიმეიქად დაწერისას თქვენს შემთხვევაში?“

იარონ გოტფრიდი (კომპოზიტორი, დირიჟორი, პიანისტი) „მე მუსიკალურ ოჯახში დავიბადე. მამაჩემი ძალიან კარგი ჯაზის მუსიკოსა, თუმცა   ბავშვობიდანვე კლასიკური მუსიკას მაზიარეს და პროფესიონალი დირიჟორი შემსრულებელი და კომპოზიტორი გავხდი. ჯაზი ცალკე მე არ მქონდა ნასწავლი, რადგანაც მისი მუსიკალური ენა ბავშვობიდანვე სისხლში მქონდა გამჯდარი. მე მიყვარს ზოგადად ჯაზი, რადგანაც ეს ერთგვარი თავისუფლებაა მუსიკოსისთვის, მაგრამ მე იმდენად ბევრი სამუშაო მქონდა სადირიჟორო პრაქტიკაში ჩემს ორკესტრთან ერთად, რომ არასდროს მეცალა ჯაზისთვის. ერთ მომენტში მე გადავწყვიტე: „მოდი დავწერ ნაწარმოებს ჯაზ–ტრიოსთვის სიმფონიურ ორკესტრთან ერთად!“ აი ასე, ეს ორი ჩემი ინტერესის სფერო გავაერთიანე და ახლა ჩემი კომპოზიციები წარმატებით სარგებლობს მთელს მსოფლიოში. მოწვეული ვიყავი ბევრ ფესტივალზე. მუსოგრსკის „სურათები გამოფენიდან“ ჩემი მეხუთე კომპოზიციაა და ერთ– ერთი დიდი ნამუშევარია. აუცილებლად უნდა ვთქვა, რომ მე, როგორც კომპოზიტორს, მაქვს ძალიან ბევრი სხვა ნაწარმოებები, რომელთაც არაფერი საერთო არა აქვთ ჯაზთან, ასე, რომ ჯაზური რემეიქები არის მხოლოდ ერთი მცირე ნაწილი ჩემი შემოქმედებისა. მე არ მინდა, რომ რომელიმე მიმართულებას შეველიო, მინდა, რომ ერთდროულად ყველაფერში ვიმუშაო.“

ქართველმა მსმენელმა ძალიან ემოციური მიღება მოუწყო იარონ გოტფრიდის ჯაზ –ტრიოს, ვახტანგ კახიძეს და მუსიკალური ცენტრის სიმფონიურ ორკესტრს. დარბაზი იმ დღეს გადაჭედილი იყო და ასე გაგრძელდა ფესტივალის თითქმის ყველა მომდევნო კონცერტზე.

ფესტივალის მეორე კონცერტზე ვახტანგ კახიძემ, გერმანიაში მოღვაწე ქართველი პიანისტი, დუდანა მაზმანიშვილი მოიწვია. დირიჟორმა ამ ფესტივალზე მონაწილე თითქმის ყველა სოლისტს შეთავაზების პირობად ორი კონცერტის შესრულება მოსთხოვა. ამით მთლიანი კონცერტის პროგრამა უფრო სავსე და მრავალფეროვანი აღმოჩნდა. იმ დღესაც ჯერ შესრულდა რაველის „ალბორადა დელ გრაციოზო“ სიმფონიური ორკესტრისათვის და სენ–სანსის საფორტეპიანო კონცერტი # 2 პირველ განყოფილებაში, მეორეში კი რახმანინოვის „რაფსოდია პაგანინის თემაზე“ ფორტეპიანოსა და ორკესტრისათის და დასასრულს, პოლ დიუკას “ჯადოქრის მოწაფე.“

დამეთანხმებით , რომ თითოეული ამ ნაწარმოებთაგანი ცალკე აღებული, ნებისმიერი პროგრამის მშვენება გახდებოდა და ყველა ერთად, ერთ საღამოში მოწოდებული, მართლაც ძლიერი ემოციური და ენერგეტიკული მუხტის მომტანი იყო.   დუდანა მაზმანიშვილმა ამ ორი, ურთულესი კონცერტების შესრულებისას გვასიამოვნა თავისი გრაციოზული ტექნიკითა და ელეგანტურობით. ტოლი არ დაუდო მას ორკესტრმაც, ვახტანგ კახიძეს დირიჟორობით, რომელმაც დასასრულს, პოლ დიუკას „ჯადოქრის მოწაფეში“ ნამდვილი ზღაპრული ფოირვერკი შექმნა ვირტუოზული აღმაფრენითა და სიმსუბუქით.

Dudana

დუდანა მაზმანიშვილი (პიანისტი)ყოველთვის ამაღელვებელია ჩემთვის თბილისში დაკვრა. ბოლოს, ამ ორკესტრთან. ჯანსუღ კახიძესთან ერთად დავუკარი. ეს იყო ბევრი წლის წინ. ძალიან ბედნიერი ვარ, რომ ვახტანგ კახიძესან მუშაობის საშუალება მომეცა!“

ნ.გ. „ ხშირად გიწევთ ორი კონცერტის შესრულება ერთ საღამოში?“

დ.მ.   „მინდა გითხრათ, რომ ზოგადად ეს იშვიათია პრაქტიკაში. ორივე, რახმანინოვის და სენ–სანსიც მოტორული ნაწარმოებია და საკმაოდ შრომატევადია რასაკვირველია შემსრულებლისთვის, მაგრამ ამავე დროს ეს საინტერესო გამოწვევაა და მე კმაყოფილი ვარ დღეს შემდგარი კონცერტის შედეგით.“

ნ.გ. „ახლა, კულისებში გავიგეთ, რომ ახალი, საინტერესო მიპატიჟება მიიღეთ? ხომ არ გაგვიზიარებთ?“

დ.მ. „დიახ, გერმანიაში არის ძალიან ცნობილი, რურის ფესტივალი. იქ მიმიწვიეს დანიელ ბარენბოიმის რეკომენდაციით. ზუსტად ახლა, როდესაც დასრულდა კონცერტი, ჩემს ტელეფონს დავხედე და მოსული იყო ეს შეტყობინება! 2015 წლის აპრილში იქნება ეს კონცერტი და ძალიან ბედნიერი ვარ ამით!“

კამერული მუსიკის საღამო მიეძღვნა ფესტივალის შემდეგი კონცერტი, რომელშიც „საქართველოს სინფონიეტა“ მონაწილეობდა. საღამო მთლიანად ერთ კომპოზიტორს, ედვარდ გრიგს მიეძღვნა. შესრულდა სამი ნაწარმოები: „ჰოლბერ სუიტა“, “ორი ელეგიური მელოდია“, და სიმებიანი კვარტეტი #1 (ვერსია კამერული ორკესტრისათვის). ჩაბნელებულ დარბაზში რომანტიულმა ატმოსფერომა დაისადგურა. როდესად გაისმა გრიგის მუსიკის მელოდია მსმენელები მაშინვე მოიცვა რაღაც იდუმალმა სამყარომ, რომელიც მედიატაციისკენ და თვითჩაღრმავებისკენ გვიძღვებოდა. „საქართველოს სინფონიეტას“ უკვე კარგად იცნობს ჩვენი მსმენელი და მათ გამოსვლას ყველა დიდი ინტერესით ელოდება.

Sinfonietta

ნ.გ. „რატომ აირჩიეთ დღევანდელი კონცერტისთვის მონოპოროგრამა?“

გიორგი ქერელაშვილი (ორკესტრის სამხატვრო ხელმძღვანელი) „ედვარდ გრიგი მართლაც გენიალური კომპოზიტორია და ჩვენ მართლა გვიყვარს! თან სამწუხაროდ, რომანტიზმის მუსიკაში არც ისე ბევრი ნაწარმოებია კამერული ორკესტრისათვის დაწერილი და გრიგი ერთ –ერთი გამორჩეულია ამ მხრივ. მან ჯერ ფორტეპიანოსთვის დაწერა და მერე კამერული ორკესტრისათვის გადაიტანა ეს კომპოზიციები. ეს კვარტეტიც, რომელიც ჩვენ დავუკარით, უფრო კარგად ჩემის აზრით, კამერულ ორკესტრში ჟღერს, ვიდრე კვარტეტში. ეს კონცერტი იგეგმებოდა მაშინ, როდესაც გრიგი ხდებოდა 170 წლის, მაგრამ არა უშავს, ჩვენ ერთი წლით დავაგვიანეთ ეს მიძღვნა. რაც შეეხება მონო ავტორობას, ძალიან ძნელია ერთი კომპოზიტორის დაკვრა და მოსმენა მუსიკოსისთვისაც და მსმენელისთვისაც, მაგრამ ეს კონცერტი არ იყო გათვლილი წამიერ შედეგზე; ეს უფრო პროფესიულ მსმენელზე იყო გათვლილი. ჩვენის აზრით აკლია საქართველოს ასეთი, ერთი კომპოზიტორის შემოქმედებაზე აგებული კონცერტები. ასე, რომ, ჩვენ ასეთი, ცოტა ძნელი გზა ავირჩიეთ მსმენელისთვის.“

ფესტივალის 27 ოქტომბრის კონცერტი მიეძღვნა საქართველოსა და ლატვიის ეროვნული შეიარაღებული ძალების სამხედრო ორკესტრების გამოსვლას, რომლებსაც დირიჟორობდა კობა მერმანიშვილი. სამწუხაროდ, ამ კონცერტზე არ ვყოფილვარ, მაგრამ ბევრი მსმენელის კარგი შთაბეჭდილება მოვისმინე, როგორც ახლა, ასევე მაშინ, როდესაც მათ ლექსო თორაძესა და ედიშერ სავიცკისთან ერთად დაუკრეს 2014 წლის გაზაფხულზე. ასე, რომ წლევანდელი ფესტივალის პალიტრა გამდიდრდა ახლა უკვე სასულე ორკესტრის რეპერტუარითაც.

29 ოქტომბერს ასევე ძალიან საიანტერესო კონცერტი შემოგვთავაზა ვახტანგ კახიძემ. პირველ განყოფილებაში მხოლოდ მოცარტი, მეორეში კი მხოლოდ პროკოფიევი. სოლისტი იყო სამხრეთ კორეელი პიანისტი, 20 წლის სეონგ–ჯინ ჩო. თავიდან ორკესტრმა ბრწყინვალედ დაუკრა მოცარტის 31 –ე „ პარიზის“ სიმფონია და შემდეგ სოლისტმა მოცარტის 21 – საფორტეპიანო კონცერტი. ამ უკნასკნელის ინტერპრეტაციაზე მსმენელების შთაბეჭდილება ერთგვაროვანი არ იყო. ცნობილია, რომ მოცარტის დაკვრა სწორედ მიტომაა ყველაზე რთული, რომ ყველას საკუთარი, ერთადერთი ინტერპრეტაცია მოსწონს და სხვისის მიღება უძნელდება. შეიძლება ასე იყო ამ შემთხვევაშიც. მაგრამ ის, რაც მან გააკეთა მეორე განყოფილებაში პროკოფიევის #2 კონცერტის შესრულებისას ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა. საოცარი ენერგია, სიღრმე, მასშტაბი და აღმაფრენა ეს ყველაფერი ერთდროულად გადმოსჩქეფდა ამ, ფიზიკურად თითქოსდა სუსტი, მუსიკოსისგან. დარბაზი ვერ მალავდა თავის აღფრთოვანებას. კორეელმა პიანისტმა უდაოდ დაიპყრო გადაჭედილი დარბაზი თავისი ენერგეტიკით.   სოლისტის ასეთ ძლიერ გამოწვევას თბილისის სიმფონიური ორკესტრი და ვახტანგ კახიძე არანაკლები მასშტაბის ძალით აჰყვნენ. ძნელია აქ ითქვას, რომ ორკესტრი პიანისტს აკომპანიმენტს უკეთებდა; ორკესტრი აქ ისეთივე მონაწილე იყო დრამისა, როგორიც სოლისტი.

P1230878

სეონგ ჯინ ჩო (პიანისტი) „ჩემთვის ეს პირველი შემთხვევა იყო, როდესაც მე ორი კონცერტი დავუკარი ერთ საღამოში. ვახტანგ კახიძემ როდესაც მომიწვია შემომთავაზა მოცარტის დაკვრა თბილისში და კიდევ ერთი კონცერტის, რომელიმე რუსი კომპოზიტორის შემოქმედებიდან. მე ავირჩიე ჩემი საყვარელი ქმნილება, პროკოფიევის მეორე კონცერტი. ამჟამად მე ვსწავლობ პარიზში კონსერვატორიაში. თან ვსწავლობ, თან დატვირტული საკონცერტო ცხოვრება მექნება – ოქტომებრში, კორეა და იაპონია, ნოემბერში ბუდაპეშტი, დეკემბერში კი ისრაელში.“

მიუხედავად ახალგაზრდა ასაკისა სეონგ– ჯინ ჩოს უკვე სოლიდური საფესტივალო პორტფოლიო გააჩნია და მან უკვე დაიმკვიდრა მოწინავე ადგილი მისი თაობის პიანისტებს შორის.

სამწუხაროდ, მომდევნო, 2 ნოემბრის კონცერტი მე ისევ გამიცდა. ამჯერად ვახტანგ კახიძეს მოწვეული ჰყავდა გერმანელი ჩელისტი, კერსტინ ფელცი. სენ–სანსი, ლალო, რაველი – კარგი არჩევანი იყო იმ საღამოსთვისაც, რომლის დამსწრე არაერთი კმაყოფილი ადამიანი ვიხილე.

5 ოქტომბერს ძალიან იშვიათი შემადგენლობა გველოდა საფესტივალო მაყურებელს. მონაწილეობდნენ ტყუპი ძმები, კლარნეტისტები, ალექსანდრე და და დანიელ გურფინკელები და მათი მამა, ასევე კლარნეტისტი, მიხეილ გურფინკელი. პროგრამა მთლიანად შედგენილი იყო კლარნეტის რეპერტუარისგან. პირველ განყოფილებაში ძმებმა დაუკრეს ნაწარმოებები 2 კლარნეტისა და ორკესტრისათვის: კრომერის კონცერტი და ბიზე/ლევიტასის ფანტაზია. ერთი სიამოვნება იყო მათი ყურება სცენაზე. ორი შესანიშნავი გარეგნობის ახალგაზრდა, ცხადია ერთნაერად ჩაცმულები – ლურჯ კოსტუმებსა და წითელი ჰალსტუხებით, ორივე ერთნაერი ნიჭიერებით დაჯილოდოვებული და ერთი და იგივე საკრავით. ასეთი დუეტი, თითქოსდა   სარკისებურად არეკლილი, პირველად ვნახეთ ჩვენს საკონცერტო სცენაზე.

tyupebi

მეორე განყოფილებაში მათ ასევე ბრწინვალედ და ახლაგზრდული ცეცხლოვანებით დაუკრეს გერშვინის „ცისფერი რაფსოდია“ და ბოლოს, სცენაზე გამოვიდა მათი მამა, მიხეილ გურფინკელი, გამოჩენილი ებრაელი კლარნეტისტი, რომელმაც დიდი ხანია დაიმკვიდრა ადგილი მსოფლიოს წამყვან მუსიკოსებს შორის. საოჯახო კლარნეტისთა ტრიომ შეასრულა სპეციალურად მათთვის დაწერილი ნაწარმოები გრონიხის „მოზაიკა“ კამერული ორკესტრისა და სამი კლარნეტისთვის. მამა გურფინკელი, იმ საღამოს ბას კლარნეტზე უკრავდა. მოკლედ, ძნელი გადმოსაცემია ის ემოცია, რაც ამ ანსამბლმა გამოიწვია მაყურებელში. მამა გურფინკელი აღმოჩნდა მართლაც გასაოცარი მუსიკოსი; ასეთები მთელი ცხოვრება გამახსოვრდება ხოლმე. შვილებიც ტოლს არ უდებდნენ მამას და გვერდს უმშვენებდნენ. აღფრთოვანებული მაყურებელი დიდხანს არ უშვებდა მათ სცენიდან. ძმებმა ბისზეც დაუკრეს; დასასრულს კი მამა და შვილებმა ორკესტრთან ერთად შეასრულეს ქართული სიმღერა „ო რერო– რერო!“, რასაკვირველია კლარნეტებზე და შემდეგ ხმითაც. დირიჟორმა დარბაზიც მოიხმო და აჟიტირებული პუბლიკა სამხმიანობით აჰყვა სოლისტებს. თავად გურფინკელები ერთ ხმაში მღეროდნენ და როგორც მოგვიანებით გვითხრეს, „ვერაფრით ვერ შევძელით რამდენიმე ხმაში გვემღერაო.“ კულისებში რომ შევედი, მამა გურფინკელს ვკითხე, როგორ მიიღო გადაწყვეტილება, რომ ორივე ტყუპი შვილი ერთ საკრავზე ჩაებარებინა სასწავლებლად, რაზეც მიპასუხა, რომ მას თავად არ უნდოდა, მაგრამ უარი ვერ უთხრა მამამისს, არკადი გურფინკელს, რომელიც ასევე ცნობილი კლარნეტისტი იყო რუსეთში. გურფინკელების ოჯახი ისრაელში 1990 წელს გადმოვიდა საცხოვრებლად და ძმები 1992 წელს უკვე იქ დაიბადნენ. როგორც აღმოჩნდა, დღესდღეობით ძმები სულ ერთად გამოდიან მსოფლიოს საუკეთესო სცენებზე. მუსიკალური ლიტერატურაც საკმაოდ ბევრი ყოფილა ორი კლარნეტისთვის; თან სპეციალურად მათთვის არანჟირებებიც კეთდება უკვე ცნობილი ნაწარმოებების. ასე, რომ პოპულარობას ისინი ნამდვილად არ უჩივიან. ჩემს შეკითხვაზე, რომელი იყო სცენაზე პირველი კლარნეტი და რომელი მეორე ერთ–ერთმა მიპასუხა: „ჩვენში არ არის პირველობა – ორივე პირველიც ვართ და მეორეც“!

შემდეგ კონცერტზე, სადაც მევიოლინე რომან სიმოვიჩი და ნათელა იაშვილი –პოლიტოვსკაია მონაწილეობდნენ სამწუხაროდ ასევე ვერ მოვხვდი. არადა, თბილისელები ნამდვილად მოხიბლულები დარჩენილად მათი გამოსვლით. საბედნიეროდ სიმოვიჩს კიდევ ერთი კონცერტი ჰქონდა უკვე სიმფონიურ კონცერტთან ერთად და მისი ოსტატობის და ნიჭიერების მომსწრე მეც გახლდით.   რომან სიმოვიჩი ერთ ერთი ყველაზე აღიარებულ მევიოლინეთა რანგში მოიაზრება. გამოდის მსოფლიოს საუკეთესო დირიჟორებთან, საუკეთესო დარბაზებში და პრესტიჟული საკონკურსო ჯილდოების მფლობელიცაა. (თავს არ შეგაწყენთ ჩამონათვალით). დღეს ახალგაზრდა მევიოლინე ლონდონის სიმფონიური ორკესტრის პირველი ვიოლინოა, რაც ცხადია მის დაფასებულობაზე მეტყველებს. ჩვენთვის ძვირფასია არის ისიც, რომ სიმოვიჩი   გენიალური ქართველი მევიოლინის, მარინა იაშვილის აღზრდილია.

10 ოქტომბრის კონცერტი ჩაფიქრებული იყო შოსტაკოვიჩის საღამოდ. რომან სიმოვიჩმა შეასრულა კომპოზიტირის პირველი სავიოლინო კონცერტი, ხოლო ვახტანგ კახიძემ ორკესტრთან ერთად მისივე მეხუთე სიმფონია. შოსტაკოვიჩის ეს სავიოლინო კონცერტი პროფესიონალიზმთან ერთად დიდი სულიერი ძალების კონცენტრაციას მოითხოვს. რომან სიმოვიჩმა განგვაცვიფრა თავისი ემოციური სიღრმით, შოსტაკოვიჩისეული სამყაროს წვდომით. ეს იყო ინტერპრეტაცია, რომელიც ყველა სხვას დაგავიწყებდა. გაქრა რეალობა და ჩვენ კომპოზიტორ – შემსრულებლის კოსმოსური მარადიულობის სამყაროში ჩავიძირეთ. მაყურებლის ოვაციები მუსიკით გამოწვეული ემოციების სრული პასუხი იყო. დღეს ძალიან დახვეწილი კლასიკური მუსიკის მსმენელი ჰყავს თბილისს. მუსიკოსთა თაობების მიერ გამოზრდილი, მამა–შვილმა კახიძეებმა მას კიდევ უფრო დაუხვეწა გემოვნება. პუბლიკა ითხოვდა ბისს სოლისტისგან.   მარინე იაშვილის ნათელ ხსოვნას მიუძღვნა სიმოვიჩმა ბისზე დაკრული ჯოზეფ სუკის პიესა, რომელმაც მთელი თავისი გრძნობათა პალიტრით კვლავ მონუსხა დარბაზი.

ასეთივე სიძლიერის აღმოჩნდა თბილისის სიმფონიური ორკესტრი შოსტაკოვიჩის მეხუთე სიმფონიის შესრულებისას. სიმოვიჩის შემდეგ, დარბაზის მსმენელი ასროლილი სადღაც სულიერ მწვერვალებზე აქ უკვე მეორე მწვერვალზე აღმოჩნდა, საიდანაც სამყაროს შემქმედებითი ჭვრეტა კვლავ აუტანლად მტკივნეული პროცესი იყო.

ამ ხარისხის კონცერტი მსოფლიოს ნებისმიერ საკონცერტო სცენას დაამშვენებდა. სამწუხაროდ, ეს დაუვიწყარი მოვლენა არც ერთ სატელევიზიო არხების მიერ არ იყო გადაღებული.

ნ.გ. „გილოცავთ წარმატებულ გამოსვლას თბილისში! რას გვეტყვით მარინა იაშვილზე, რომელიც თქვენი პედაგოგი იყო?“

P1230991

რომან სიმოვიჩი (მევიოლინე) „მარინა იაშვილთან მხოლოდ ერთი წელი ვისწავლე, მარგამ მან იმდენი მომცა ამ ხნის განმავლობაში, რომ მთლიანად შემცვალა მე, როგორც მუსიკოსი და პიროვნება. სულ სხვანაერად დავიწყე ფიქრი მარინას შემდეგ. ვიყავი 19 – 20 წლის მაშინ. დღეს, რომ მე ლონდონის სიმფონიური ორკესტრის პირველი ვიოლინო გავხდი ეს ყველაფერი დაკავშირებულია მოსკოვთან და მარინასთან. მას შეეძლო ყველა სტუდენტთან საკუთარი მიდგომა გამოემუშავებინა. ჩემთვის კი მხოლოდ პედაგოგი არ იყო. ის მეორე დედასავით გახდა; მან თავის სახლში მიმიღო, როდესაც მე ჩამოვედი მოსკოვში მე მასთან ვცხოვრობდი; ის მივლიდა და საჭმელებსაც მიმზადებდა და თან ყოველ დღე მამეცადინებდა. ასეთი რამ არ ხდება ხოლმე! და ამაში არავითარ გასამრჯელოსაც არ იღებდა. ერთხელ მე ვიკითხე, რამდენი უნდა გადაგიხადოთ ამდენი მეცადინეობის შემდეგ? მან მითხრა: „გაჩუმდი, თორემ ახლა ამ ნოტებს თავში მიიღებო!“ მას არასდროს ესმოდა, თუ როგორ უნდა აეღო მოწაფეებისგან გასამრჯელო. თითქმის ყველა მისი გაკვეთილი მახსოვს დღესაც. გენიალური გემოვნების მუსიკოსი იყო, არაჩევულებრივი პედაგოგი! ძალიან დიდი დანაკლისია მისი დაკარგვა ჩვენთვის, ყველასთვის, მაგრამ ალბათ სადაც ის არის, იქიდან გვისმენს და უხარია, როდესაც ჩვენ მას ვიგონებთ!“

ნ.გ. „ თქვენ მარინა იაშვილის სტუდენტი მისი სიცოცხლის ბოლომდე იყავით?“

რ.ს. „არა ! მე ახალგაზრდა და სულელი ვიყავი და არაფერი მესმოდა მაშინ. ერთი წლის შემდეგ მე სახლში, მონტენერგროში დავბრუნდი, იმიტომ, რომ ერთ გოგონაში ვიყავი შეყვრებული. რასაკვირველია, მარინას ძალიან გული დაწყდა, მითუმეტეს, რომ მან მიშუამდგომლა და მოსკოვის კონსერვატორია მე სტიპენდიასაც მიხდიდა; ამიტომ მე სხვებზე ნაკლები მექნებოდა გადასახადი. ამ სიტუაციაში კი მე ავიღე და წავედი მოსკოვიდან. მარინა მამზადებდა მე ვენიავსკის კონკურსისათვის, (შემდეგ მე მივიღე მეორე პრემია ამ კონკურსზე). მარინას, რასაკვირველია გული დასწყდა. მერე მე ბოდიშები ვუხადე და გამიგო ცხადია, მაპატია.“

ნ.გ. „თქვენი მეგობარი გოგონა როგორ არის, მეგობრობთ კიდევ?“

რ.ს. „არა, იმას დავშორდი დიდი ხანია და ახლა სხვასთან ვმეგობრობ (იცინის); ასეთი სისულელე კი ჩავიდინე მაშინ! მართალია მარინამ მაპატია.“

წინ კიდევ ფესტივალის სამი კონცერტი იყო დარჩენილი, მაგრამ პირადად ჩემთვის კულმინაცია ეს კონცერტი აღმოჩნდა რომელიც დროის მიხედვით, ერთთვიანი ფესტივალის ოქროს კვეთში აღმოჩნდა.

ფოლკლორული საღამო ტრადიციული მოვლენაა „შემოდგომის ფესტივალზე“ და ესეც მე სამწუხაროდ გამიცდა. მით უფრო დასანანია, რომ ვიცოდით, რომ ანსამბლი „რუსთავი“ ახალი პროგრამით წარდგენას აპირებდა. სავალალოა, რომ არც ეს კონცერტი ყოფილა ჩაწერილი ტელევიზიების მიერ. ერთდაერთი იმით უნდა ვინუგეშოთ თავი, რომ ყველა კონცერტის ერთი კამერით ჩაწერას თავისი არქივისთვის თავად მუსიკალური ცენტრი აწარმოებდა.

ფესტივალის ბოლოს წინა საღამო არჩილ კერესელიძეს კინომუსიკას მიეძღვნა. ასეთი საღამო ზაფხულშიც გაიმართა და იმდენად დიდი რეზონანსი გამოიწვია, რომ ვახტანგ კახიძემ ჩათვალა საჭიროდ მისი გამეორება, რათა ყველა მსურველს მისი ნახვის საშუალება ჰქონოდა. საღამო კომპოზიტორის 100 წლისთავისადმი იყო მიძღვნილი და მისი იდეა მუსიკოლოგ ნია ბახტაძეს ეკუთვნის.

ნია ბახტაძე (რადიოს მუსიკალური გადაცემების წამყვანი) „არჩილ კერესელიძეს საიუბილეო თარიღთან დაკავშირებით მე მოვიძიე რადიოში მასალა ამ კომპოზიტორზე და გავაკეთე გადაცემათა ციკლი, რომელმაც დამანახა, რომ ამ კომპოზტორს აქვს ძალიან ბევრი მასალა, რომელიც დღეს ბევრისთვის მივიწყებული და უცნობიც კია. მართლაც ძალიან საინტერესო მუსიკალური ნაწარმოებებია საოცარი ორკესტრობით! მომინდა უფრო ფართო აუდიტორისთვის გაჟღერებულიყო ეს ყველაფერი. დავუკავშირდი ჯერ არჩილ კერესელიძეს შვილიშვილს, ეკას. მან გადმომცა ბებიამისის დაწერილი წიგნი არჩილ კერესელიძეზე. ამ წიგნმა დამატებითი იმპულსი მომცა, რათა ჩემი პროექტი განმეხორციელებინა. ამ წიგნით აღმოვაჩინე, რომ არა მარტო ძალიან ნიჭიერი კომპოზტორი, არამედ განსაკუთრებული პიროვნებაც იყო. ძალიან კოლორიტული, იუმორის გრძნობით. როდესაც ვუსმენდი ფრაგმენტებს კინოფილმებიდან იმ წუთასვე ვიფიქრე: „ეს ორკესტრში უნდა გაჟღერდეს“ მეთქი. აქამდე ეს მუსიკა ასე ცოცხლად არ შესრულებულა. მერე მოვიძიეთ სანოტო მასალა: აღმოჩნდა, რომ კინოს, თეატრის, მუსიკისა ქორეოგრაფიის მუზუემში იყო ძალიან კარგი ფოტო მასალა არჩილ კერესელიძეზე. ჩვენ ძალიან კარგი ალბომი გამოვეცით ამ ფოტოსურათებით და აღწერილობებით. შემდეგ მე ვატოს გადავეცი ჩემი იდეა, რომ გაჟღერდეს კერესელიძეს მუსიკა ცოცხლად; მასაც რასაკვირველია ძალიან მოეწონა ეს. შემდეგ ვეძებეთ არქივებში პარტიტურები, გაკეთდა პარტიები ცალკეული ორკესტრის ჯგუფებისათვის. მოკლედ, ეს დიდი შრომა ღირდა იმათ, რომ ჩვენ ქართველ მსმენელს ასეთი არაჩვეულებრივი კომპოზიტორი გავახსენეთ!“

კონცერტი ძალიან ხალისიანად წარიმართა. იყო ნაჩვენები ბევრი ფრაგმენტი კინოფილმებიდან და სპექტაკლებიდან.   კინოეკრანზე დაწყებული მუსიკა ზოგჯერ ორკესტრში ლაივ რეჟიმში გადადიოდა და ჩვენს რეალობაში გვაბრუნებდა. ძველი ქართული კინოშედევრების ხილვა მაყურებელს სიამოვნებდა და უკვე გარდაცვლილ ჩვენს კინოვარსკვლავებს ტაშით ეგებებოდნენ. ბრწიყინვალედ გამოვიდნენ ამ კონცერტზე მომღერლები, ნატალია ქუთათელაძე და დავით გველესიანი.

ვახტანგ კახიძე ამ კონცერტზე ორ ამპლუაში გამოდიოდა – როგორც დირიჟორი და როგორც კონფერანსიე. უნდა ავღინიშნო, რომ ეს უკანასკნელი მას იმდენად საინტერესოდ გამოსდის, რომ ვისურვებდი, მან ეს როლი რიგით კონცერტებზეც იტვირთოს ხოლმე. საქმე იმაშია, რომ მაგალითად, ამერიკის სცენებზე, დღეს დირიჟორები უფრო ინტერაქტიულები არიან პუბლიკასთან, ვიდრე ძველად. ეს უკვე ჩვეულებად იქცა: ერთი – ორი წინადადებით პატარა წინასიტყვაობით გამოსვლა კონცერტის წინ. დარბაზში ხშირად არა პროფესიონალი მსმენელია, რომელსაც განსაკუთრებით თანამედროვე მუსიკის კონცერტებზე დამატებითი ინფორმაციის მიღება ესაჭიროება. არ ვიცი რატომ, მაგრამ შემსრულებლის ხმა, სანამ ის მუსიკას გვაზიარებს რაღაც დამატებითი ხიდია თითქოს მის სულში მოსახვედრად. ეს ჩემი კეთილი სურვილების ნუსხაში მიითვალოს „შემოდგომის ფესტივალმა“.

ფესტივალის დახურვაზე თბილისის ბიგ– ბენდი და სიმფონიური კონცერტი ერთობლივად წარდგნენ ჩვენს წინაშე. თუ ფესტივალის გახსნაზე სიმფონიური ორკესტრი ჯაზ– ტრიოსთან ერთად გამოვიდა, დახურვაზე ბიგ– ბენდთან ერთად მათმა გამოსვლამ ერთგვარი თაღის ფორმა შექმნა მთლიანი ფესტივალისა.

პირველ განყოფილებაში მხოლოდ ბიგ–ბენდი გამოვიდა, რომელმაც გივი გაჩეჩილაძეს მიერ არანჟირებული ცნობილი კომპოზიციები წარმოგვიდგინა. სოლისტები იყვნენ: მაია ბარათაშვილი, მარი პავლიაშვილი, მარიკო ებრალიძე. თაკო გაჩეჩილაძე. დირიჟორობდა კომპოზიტორი და ბიგ ბენდის მხატვრული ხელძღვანელი, გივი გაჩეჩილაძე.   მეორე განყოფილებაში ორივე შემადგენლობა გაერთიანდა და ახლა უკვე ვახტანგ კახიძე დირიჟორობდა. აქაც ნაცნობი და ყველასათვის ნოსტალგიური კომპოზიციები შესრულდა. კონცერტის დასასრულს, ვახტანგ კახიძემ ორკესტრთან ერთად ჰოლივუდის ფილმების ცნობილი საუნდტრეკები შეასრულა. მაესტრო კახიძე თავს იმდენად ორგანულად გრძნობდა ამ მასალაში, რომ საცეკვაო ილეთებსაც იყენებდა ორკესტრანტების და საკუთარი ისნპირაციის ხაზგასასმელად. ეს ნაწილი ფესტივალის ერთგვარი საზეიმო კოდა გახდა. დასასრულს დარბაზმა იფეთქა აპლოდისმენტებით. მაყურებელი დირიჟორსა და ორკესტრს დიდხანს არ უშვებდნენ სცენიდან და ბისიც დაიმსახურეს. აი ასეთი, მხიარული და გრანდიოზული ზეიმის ვითარებაში დასრულდა 22 –ე ძალიან მაღალი ხარისხის, ძალიან მრავალფეროვანი და დაუვიწყარი, კიდევ ერთი „შემოდგომის თბილისი.“

P1240191

ირმა სოხაძე (მომღერალი) „დამთავრდა 22 –ე შემოდგომის ფესტივალი, რომელიც წელს ჯანსუღ კახიძეს ცენტრში გვაჩუქა ვახტანგ კახიძემ. შემსრულებლები, რომლებიც ყოველთვის ჩამოდიან ამ ფესტივალზე, უმრავლეს შემთხვევაში იმ რანგის მუსიკოსები არიან, ვისაც შეუძლია დღესასწაული აჩუქოს მუსიკის მიყვარულებს. „კარგ მთქმელს კარგი გამგონიც უნდაო“ ნათვქამია და მე მგონია, რომ ჩვენი მაყურებელი კარგად მომზადებულია, რომ აღიქვას, დააფასოს. პირადად მე შემიძლია მართლაც უღრმესი მადლობა გადავუხადო ვატოს!

ნ.გ. „ ხომ არ გამოყოფდი განსაკუთრებით, რომელიმე კონცერტს?“

ი.ს. „პირადად მე გამოვყოფდი კლარნეტისტ მამას, თავისი კლარნეტისტი შვილებით – ტყუპი ძმებით! გერშვინის „ცისფერი რაფსოდიის“ ჩვენ სამი ვერსია მოვისმინეთ: გახსნაზე, დახურვაზე და ტყუპების შესრულებით. როგორი მუსიკა გვაჩუქეს მათ! მართლა შედევრის დონეზე იქნა აყვანილი გერშვინი. ფენომენალური მუსიკორები იყვნენ! კულისებში როდესაც მივულოცე, სიტყვებიც არ მყოფნიდა, „რაღას აპირებთ“ მეთქი და მიპასუხეს „წინსვლას და განვითარებას“ო. „რაღა უნდა დახვეწოთ“ მეთქი გამეცინა მე. იცით, რა მიპასუხეს? „ მამა რომ გამოვიდა, ხომ ნახეთ, რომ გვაქვს კიდევ ლუფტი სადამდეც უნდა განვვითარდეთ; ბაბუა უნდა მოგესმინათ, ის იყო სულ სხვა იპოსტასში, სხვა განზომილებაში.“ ეს იყო ზეიმი ჩვენთვის და კიდევ ერთხელ უღრმესი მადლობა აი, ამ კედლებს ამ საოცარ მუსიკის ტაძარს და პირადად ვახტანგ კახიძეს!“

 ვახტანგ კახიძე (მუსიკალურ კულტურული ცენტრის მხატვრული ხელმძღვანელი, დირიჟორი, კომპოზიტორი) „ძალიან კმაყოფილი ვარ. მე მგონი ძალიან მაღალ დონეზე ჩაიარა ფესტივალმა. ამ ფესტივალის მთავარი დამახასიათებელი ის არის, რომ მისი მთავარი ბურჯი, საყრდენი არის თბილისის სიმფონიური ორკესტრი. მსოფლიოში, სხვათაშორის, არ არის ბევრი ასეთი ფესტივალი, რომლის მთავარი მოქმედი პირი არის სიმფონიური ორკესტრი. ეს არის გენერალური ხაზი და ამას გარშემო ახლავს სხვადასხვა ჟანრი კონცერტები. წელს, ჩვენი ცენტრის 25 წლისთავთან დაკავშირებით, კიდევ უფრო გავაფართოვეთ ეს სპექტრი; იყო სამხედრო ორკესტრი, იყო კამერული ორკესტრი – „საქართველოს სინფონიეტა“, აგრეთვე იყო არაჩვეულებრივი მევიოლინე რომან სიმოვიჩის, კამერული კონცერტი, მცირე დარბაზში. გახსნა იყო უჩვეულო, იმიტომ, რომ იარონ გოტფრიდის ჯაზ–ტრიო და სიმფონიური ორკესტრი ერთად უკრავდნენ და დახურვაც თბილისის „ბიგ ბენდით“ და სიმფონიური ორკესტრით ჩატარდა.. აი, ასეთი მრავალფეროვნება იყო წლევანდელ ფესტივალზე.“

ნ.გ. „ყველა ფესტივალის მთავარი ძირი არის დაფინანსება. არის ამ თვალსაზრისით რამე თქვენთვის პრობლემური, რასაც თქვენ ვერ ახერხებთ გამოყოფილი ბიუჯეტით?“

ვ.კ. „ რასაკვირველია! მე მინდა მერიის ახალ ხელმძღვანელობას დაველაპარაკო, რომ მინიმუმ უნდა გაორმაგდეს ჩვენი ბიუჯეტი, იმიტომ, რომ ამ სახსრებით რაც ჩვენ გვაქვს, ამაზე უკეთესად ვერ გააკათებ. შარშანაც ამას ვამბობდ, შარშანწინაც და თუ არ მოგვემატა, მომავალ წელსაც ამას ვიტყვი. ამ დონეზე იქნება ყოველთვის; კი, მაღალ დონეზე იქნება ყოველთვის, მაგრამ არ გაფართოვდება სპექტრი და გეტყვით რა მხრივ: მე მიმაჩნია, რომ ძირითადი ხაზი უნდა დარჩეს, რომ ორკესტრი იყოს ძირითადი საყრდენი ამ ფესტივალის, მაგრამ ჩამოსაყვანია ძალიან ბევრი კარგი კამერული ორკესტრი და კამერული ანსამბლი. კვარტეტი, ტრიო, 9 კაცი, 8 კაცი, 15 – 20 კაცი, აი ამ ფარგლებში თავისუფლად შეიძლება დაიწყოს ფესტივალმა გაფართოება. მე არ ვლაპარაკობ დიდი სიმფონიურ შემდგენლობებზე – „ბერლინის სიმფონიური ორკესტრის“ ან „ისრაელ ფილარმონიკის“ ჩამოყვანა ისეთ ფულთან არის დაკავშირებული, რომ ამას ვერც ერთი ფესტივალი ვერ უზრუნველყოფს; ძალიან დიდი სპონსორული დახმარებისა და სახელმწიფო გადაწყვეტილების გარეშე. ჩვენს ქვეყანას ჯერ–ჯერობით ამის საშუალებ არა აქვს და მე მგონი, რომ უახლოეს წლებში არ ექნება, მაგრამ მე რომ ვუყურებ, რამდენი ხალხი დადიოდა ჩვენთან ფესტივალზე, რომ ვიცი რამდენი ხალხი დადიოდა თეატრალურ ფესტივალზე, რომ ვიცი რამდენი ხალხი ივლის ახლა მეორე თეატრალურ ფესტივალზე, მერე არის ჯაზ–ფესტივალი, კინოფესტივალი. აი, ეს სექტემბერი – ოქტომბერი – ნოემბერი არის სავსე, ძალიან კარგი დონის ფესტივალებით. მიმაჩნია, რომ ამას ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს, რომ კიდევ უფრო მეტი საშუალება მიეცეს თითოეულ ფესტივალს, რომ თბილისში წარმოადგინოს საზღვარგარეთული კულტურის მაღალი დონის ნიმუშები. თუმცა ასეთივე მნიშვნელობა აქვს იმასაც, რომ ქართველი კოლექტივები ვინც იმსახურებენ და შეესაბამებიან მსოფლიო დონეს ასევე გაემგზავრონ საზღვარგარეთ და იქ წარმოაჩინონ ჩვენი ქვეყანა. იმიტომ ეს არ შეიძლება მარტო იმპორტი იყოს, ეს უნდა ექსპორტიც იყოს.

ნ.გ „ალბათ, გარდა ანსამბლებისა, შეიძლება ფესტივალის გაზრდა მეტი „ა“ კლასის ვარსკვლავების ჩამოყვანითაც?“

ვ.კ.“ რასაკვირველია! მაგრამ კლასი, არ განსაზღვრავს ფასს – ეს პიარის მომენტია. ჩვენთან რა სოლისტებიც ჩამოდიან – მაგალითად მევიოლინე რომან სიმოვიჩი, არაფრით ნაკლები არ არის არც ვენგეროვზე, არც რეპინზე, მაგრამ პიარით, ანუ თავისი ფასით ისინი ბევრად წინ არიან წასულები; ვერც შეადარებ – ალბათ ერთი მეათედიც არ ღირს აქ ჩამოსული მუსიკოსი იმათთან მიმართებაში. ამის გარდა საერთოდ ძალიან აიწია ამ ფასებმა მსოფლიოში. ადრე იყო, რომ ასე თუ ისე, ერთ ფარგლებში იყო ანაზღაურებები; მერე და მერე აიწია და ახლა არის ძალიან დიდი განსხვავება: არის რაღაც ელიტარული, ძალიან ძვირი, მაგალითად 50,000 ევროს ჰონორარი და მერე მოდის ქვევით და ქვევით. ვთქვათ, 5, 000 ევროდ შეიძლება ჩამოიყვანო ფანტასტიური სოლისტი. უბრალოდ უნდა იცოდე ვინ ჩამოიყვანო.“

ნ.გ. „ალბათ პიროვნულ ფაქტორსაც აქვს მნიშვნელობა – ვისთან, სად ჩამოდიან და ვისთან არა?“

ვ.კ. „კი! იყო პერიოდი, როდესაც ჩევნთან ხინკლის საჭმელად ჩამოდიოდნენ, მეგობრულად და მხარი რომ დაეჭირათ ფესტივალისთვის. მაშინ, როდესაც ვერ ვუხდიდით საერთოდ. მე ძალიან კმაყოფილი ვარ, რომ მერიამ ამაში ძირითადი წვლილი შეიტანა და დღეს მე შემიძლია არც თუ ისე სიმბოლური, მაგრამ მცირე ჰონორარი გადავუხადო მოწვეულ სოლისტებს. ეს უკვე ძალიან დიდი წინ გადადგმული ნაბიჯია, მაგრამ მეტი არის საჭირო, რადგანაც ეს მხოლოდ ქალაქს წაადგება და ქართულ კულტურას წაადგება. სინამდვილეში, ეს მხოლოდ თბილისისთვის არ კეთდება; ძალიან ბევრი ხალხი ვიცი, ვინც რაიონებიდან ჩამოდის კონცერტებზე. უცხოლებიც დადიან ძალიან ბევრი. ერთი ასეთი შემთხვევა ვიცი, როდესაც ვასტრალიიდან გვიკვეთავდა ერთი ადამიანი ბილეთებს.

ნ.გ. „ ფესტივალიდან ფესტივალამდე რითი იცხოვრებს თბილისის სიმფონიური მუსიკის ცენტრი? „

ვ.კ.“ ახლა რასაკვირველია ჯერ დავისვენებთ, იმიტომ, რომ ორკესტრი უკვე მისულია იმ ზღვრამდე, რომ ლამის პროფესია გამოიცვალონ!   ცოტა უნდა მოვიდნენ აზრზე და მეც სხვათაშორის დავისვენებ და მერე ძალიან საინტერესო გეგმები გვაქვს, მაგრამ მე წინასწარ არ მიყვარს ხოლმე ლაპარაკი. მომავალი კვირიდან დავიწყებ შეხვედრებს, რათა მომავალი გეგმების განხორციელებისთვის საშუალებები მოვიძიო და ა.შ. ასე, რომ წელსვე ახალ წლამდე საინტერესო კონცერტებს შემოგთავაზებთ.

მომავალი წელი ჩვენთვის მნიშვნელოვანი საიუბილეო წელია, მამაჩემი, ჯანსუღ კახიძე, 80 წლის გახდებოდა და ფაქტია, რომ უნდა ავღნიშნოთ და იქაც, აუცილებლად საინტერესო პროგრამას შემოგთავაზებთ! „

თეკა კახიძე ( მუსიკალურ კულტურული ცენტრის დარბაზის მენეჯერი) ჩვენ ყოველწლიურად ვაკვირდებით, ვიკლევთ ჩვენ გარემოს, ვუსმენთ ხალხის კომენტარს თუ რას ისურვებდნენ. ბევრი სამუშაოა მარკეტინგის თვალსაზრისით: უფრო ცნობადი გვინდა გახდეს ეს ფესტივალი. თითიქოს არ გვაკლია ცნობადობა, მაგრამ ეს ცნობადობა უფრო მუსიკის მოყვარულთა წრეშია; შეიძლება უფრო გაფართოვდეს ეს წრე – მეტი ახალგაზრდები, სხვა პროფესიის ადამიანებიც რომ ჩაერთონ ამაში. რა თქმა უნდა თანამედროვე ტექონოლიგიები, როგორიც არის ინტერტნეტი, იგივე სოციალური ქსელები , მედია და ა.შ. მაქსიმალურად ჩართული გვაქვს ეს ყველაფერი. წელს გაიხსნა ჩვენი ფესტივალის ვებგვერდიც http://www.kakhidzemusiccenter.com რაც საშუალებას აძლევს ყველას უკვე ინტერნეტით გაეცნოს როგორც წინა, ასევე მიმდინარე ფესტივალს, მაგრამ ყველაზე მეტად, რაც გვჭირდება, ეს არის ბილეთების ელექტრონული გაყიდვა. ამას საკმაოდ დიდი თანხები სჭირდება, მაგრამ იმედი გვაქვს, რომ შემდეგი წლიდან ეს ჩვენს ბიუჯეტში გათვალისწინებული გვექნება და გავაკეთებთ ამასაც, იმისათვის, რომ უფრო მეტი კომფორტი შევუქმნათ მუსიკის მოყვარულებს, რომლებიც უკვე 22 წელია ჩვენთან ერთად არიან და მათი სიმრავლე დარბაზში იმაზე მეტყველებს, რომ ჩვენი საზოგადოება მაღალი ღირებულებების მატარებელია, ისეთის, როგორიც კლასიკურ მუსიკის სტანდარტებს შეესაბამება!

 

Posted in Uncategorized | Leave a comment

ჩემი ამერიკული მუსიკალური შთაბეჭდილებები

ამბავი 3

ანსამბლ Tenore de Aterue -ს კონცერტზე 20 აპრილს მოვხვდი. სიტყვა სიტყვით მათი სახელი სარდინიულიდან ითარგმნება  როგორც  – „მომღერლები სადღაციდან“.

ამ კონცერტის შესახებ გადავწვიტე  მომეთხრო,  იმის გამოც, რომ მისი ერთ-ერთი წევრი არის კარლ ლინიკი. ამერიკელი მოქალაქე,  ქართული სიმღერების მცოდნე და შემსრულებელი. მისი სახელი საქართველოში კი იციან, მაგრამ არც ისე ალბათ, როგორც ამერიკაში. არადა მან 1990 წლიდან თავისი ცხოვრება მთლიანად ქართულ ხალხურ სიმღერებს მიუძღვნა. ლინიკი  ქართულ ხალხურ სიმღერებს ჯერ ამერიკაში გაეცნო „ქართული ანსამბლის“ მეშვეობით. ქართული სიმღერების სიყვარულმა საბოლოოდ მისი ბედი საქართველოს დაუკავშირა და კარლი 10 წლით აქ საცხოვრებლად ჩამოვიდა, ქართველი ცოლი შეირთო და ოჯახიც შექმნა. საქართველოში ყოფნის პეროდში მან უცხოელებისგან ქართული ხალხური სიმღერების მგალობელთა გუნდი ჩამოაყალიბა  და მათთან ერთად თავის ცოდნა ამ დარგში მნიშვნელოვნად გააღრმავა, 2004 წლიდან კარლმა მუსიკის მაგისტრის ხარისხი მოიპოვა ბენინგტონ კოლეჯში  და მას შემდეგ იქ ქართულ სიმღერას და ქართულ კულტურას ასწავლის. 1995 წელს საქართველოს მთავრობამ იგი ვერცხლის მედლით დააჯილდოვა ქართული კულტურის განვითარებისთვის,  ხოლო 2009 წელს მას გადაეცა საქართველოს პრეზიდენტის პრესტიჟული ჯილდო.

 ვერ წარმოიდგენთ რამდენ რამეს აკეთებს დღესაც ეს პიროვნება ქართული ხალხური სიმღერების განვითარებისთვის. იგი ხელმღვანელობს სამ ანსამბლს ამერიკაში, რომელიც მხოლოდ ქართული ხალხური სიმღერებით არის დაკავებული. ესენია: ტრიო „კავკასია“ სადაც ის თავის ორ ვაჟიშვილთან ერთად გამოდის

Image

( მოუსმინეთ: http://www.youtube.com/watch?v=IcwpA089JPc)  და ორი საუნივერსტეტო ანსამბლი ქალაქ ნიუ-ორკში. გარდა ამისა ლინიკი ვერმონტის Northern Harmony ანსამბლთან ერთად ბევრს მოგზაურობს ქართული ხალხური სიმღერების შესრულებით. ყოველწლიურად ატარებს ზაფხულის ბანაკში,  Village Harmony, ში ქართული გალობის მასტერკლასებს, გამოსცემს ქართული ხალხური მუსიკალურ ჩანაწერებს, ასწავლის ქართულ ხალხურ საკრავებზე შესრულებას და მრავალი სხვა.

დარწმუნებული ვარ, რომ ასეთი მოამაგე ქართულ ხალხურ სიმღერას დღეს უცხოეთში სხვა არა ჰყავს.

ასე, რომ ამერიკაში, ყოველ შემთხვევაში ნიუ-ორკის მიდამოებში,  ქართული ხალხური სიმღერის შესწავლა ყველა მსურველს ადვილად შეუძლია, მიუხედავად იმისა, თუ რა ასაკისაა ანდა რა პროფესიის.

საქართველოში მაცხოვრებელ მუსიკოსებსა თუ არამუსიკოსებსაც თეთრი შურით უნდა გვშურდეს მათი, ვისაც ასე იოლად ეძლევა ჩვენი საუნჯის შესწავლის საშუალება, რადგანაც თავად საქართველოში ეს არც იოლი საქმეა. თუ არა პროფესიული საბავშვო თუ მოზრდილთა ანსამბლები მოყვარულთათვის ეს საქმე ჯერ-ჯერობით არავის გაუჩარხია. არადა, ცოტაოდენი სმენა და ხმა თუ მოგეპოვება რატომ არ უნდა იცოდე შენი მშობლიური ხალხური სიმღერები ზეპირად? რატომ უნდა დავივიწყოთ ხალხური სიმღერები და  უფრო მეტად ქალაქური სიმღერები ვიცოდეთ? მე ვგულისხმობ ცოდნაში მასიურ პრაქტიკულ გამოყენებას  – ზეიმისა თუ თავყრილობებისს დროს  და  არა შინაგან ცოდნას, რაც ყველა ქართველში  რასაკვირველია დევს.

მართლდება თუ არა ზაქარია ფალიაშვილის ჯერ კიდევ წინა საუკუნის შიში იმისა, რომ მალე სრულიად მივიწყებას მიეცემა ხალხური სიმღერები? ყოველშემთვევაში დღეს დღეობით  ქალაქის და ვგონებ სოფლის ყოფაშიც ეს ასეა.მხოლოდ ანსამბლი უნდა გერქვას და სცენაზე გამოდიოდე, რომ ჩვენი საუნჯის  შესწავლის საშუალება გეძლეოდეს.

ეს გადახვევა არ იყო თემიდან. ამ გრძნობამ დამაწერინა ეს ამბავი.

Image

ანსამბლი Tenore de Aterue

თავად 20 აპრილის კონცერტზე კი სათქმელი არც ისე ბევრია: კარლ ლინიკი არ დასჯერდა ქართული ხალხური მუსიკის ცოდნას და ახლა სარდინიული და კორსიკული ხალხური მუსიკა შეუსწავლია. ეს არც ისე ადვილი ყოფილა. მარტო სიყვარული ძნელი იყო მათ შესასწავლად,  მანამ,  სანამ მან „იუ-თუბში“ არ აღმოაჩინა ვიდეო,  სადაც სარდინიელი მომღერალი მრვალხმიან სიმღერას ცალ-ცალკე ხმებით ასრულებდა. ასე შეისწავლა მან და მისმა მეგობრებმა ეს უნიკალური მრავალხმიანი მუსიკალური ფოლკლორი. მოგვიანებით,  მათ ანსამბლი Tenore de Aterue დააარსეს და კონცერტებითაც გამოდიან ამერიკაში. თავად სარდინიელები დიდი ენთუზიაზმით გამოეხმაურენ ამ წამოწყებას და ამერიკელთა კვარტეტი თავისთან მიიპატიჟეს.  მუსიკოსები 2013 წლის მაისში პირველად გაემგზავრნენ იქ.

20 აპრილს კი,  კვარტეტმა Tenore de Aterue,  შეასრულა ორივე – კორსიკულიც და სარდინიული მრავალხმიანი სიმღერები. კორსიკული და ქართული სიმღერების მსგავსებაზე არა ერთხელ თქმულა და აქ უკვე ამას აღარ შევეხები.  ფაქტია, რომ ორივეს, მომხიბვლელობას სწორედ პოლიფონიური აზროვნება და ხმათა ულამაზესი შეწყობა აძლევს.

შემოგთავაზებთ 20 აპრილის კონცერტის ნაწყვეტებს კორსიკული და  სარდინიული მუსიკის ფრაგმენტებით, სარდინიულიც ჰგავს ქართულს, თუმცა  ეს უფრო შინაგანი მსგავსებაა, ვიდრე სტრუქტურალური.

კორსიკული:

http://www.youtube.com/watch?v=FjXB_IzEm-Y&feature=c4-overview&list=UUjHmnoH5gAdy_JekYoby6IA

აქ კარლ ლინიჩი, პირველი დგას მარჯვნიდან

სარდინიული:

http://www.youtube.com/watch?v=JGv3Ylla6W4&feature=c4-overview&list=UUjHmnoH5gAdy_JekYoby6IA

აქ კი მეორეა მარცხნიდან.

სასიამოვნო იყო, რომ დარბაზი ემოციურად მიეგება მუსიკოსებს. მსოფლიოს ხალხთა ფოლკლორის კონცერტზე მაყურებელი დიდი სიამოვნებით დადის ამერიკაში. მართალია ეს არაა მასობრივი გატაცება, მაგრამ მაინც,  მას თავისი რჩეული მაყურებელი ჰყავს.

2013 წლის ზაფხულში (ისევე, როგორც ყოველ წელს) კარლ ლინიკმა ქართული ხალხური სიმღერის შესწავლის მსურველები  ამერიკიდან საქართველოში ჩამოიყვანა  და სვანეთში წაიყვანა. იქ მათ სვანური სიმღერები ამ დარგის მცოდნემ,  სვანმა მომღერალმა, გვარად, ფილფანმა შეასწავლა. სპეციალურად კახეთიდან კი ჩავიდა კახური სიმღერის მცოდნე და 17 კაციან ჯგუფს,  2 კვირის განმავლობაში საშუალება ჰქონდა  შეესწავლა  საქართველოს ამ ორი,  უმშვენიერესი კუთხის  ხალხური სიმღერები.

Image

კარლ ლინიკი – მარჯვნიდან პირველი

თეთრი შური კეთილი ძალაა, ხოდა მეც გადავწყვიტე ამ ძალას მივყვე. არ მინდა ზაქარია ფალიაშვილს გული ვატკინო და გადავწვიტე ჩემი შესაძლებლობებით მივყო ხელი ქართული ხალხური სიმღერების შესწავლას. გუნდიც მალევე შევადგინე. ჩემივე კურსელები 1978 წლის კურსდამთავრებულებისგან. გამიხარდა, რომ ყველამ უკლებლივ გამოხატა შესწავლის სურვილი. ის, რაც კონსერვატორიაში, მხოლოდ საგუნდო ფაკულტეტის პრეროგატივა იყო, ჩვენ ნადმვილად დაგვაკლდა.  არა უშავს, გვიან არასდროს არ არის. შევიკრიბებით და ვისწავლით.  არ მივცემთ დავიწყებას, თუნდაც ჩვენსას. შემდეგ იქნებ სხვებმაც მოგვბაძონ და დაგვიბრუნდეს არა მხოლოდ სცენაზე, არამედ სახლებშიც ქართული ხალხური სიმღერა-გალობა.

 

ამბავი 4

ვაშინგტონში მეგობრის დაბადების დღეზე წავედი. თარა ბაჰრამპური გავიცანი თბილისში.  2 წელი   „ჯიპა“-ში ასწავლიდა ჟურნალისტიკას. ამჟამად „ვაშინგტონ პოსტში“ მუშაობს მუდმივ კორესპოდენტად.

ჩემთვის ძალიან დიდი სიურპრიზი იყო, როდესაც ოთხმა ამერიკელმა და მათ შორის ჩემმა მეგობარმა თარამ, მოულოდნელად, ქართული ხალხური მრავალხმიანი სიმღერა შემოსძახეს. ჯერ „რაშოვდა“ და  შემდეგ „ მივალ გურიაში.“  მე გადავიღე  ეს ჩემი ფოტოაპარატით, რაც ფეისბუქზე გამოვაქვეყნე www.facebook.com/photo.php?v=10200616849884216&set=vb.1248846878&type=3&theater

აღმოჩნდა, რომ ისინი ყველანი ანსამბლ „ნიავის“ წევრები არიან.  ამ ანსამბლში 12 წევრია და აქედან 8 ამერიკელი და 4 ქართველია.  სუყველა არაპროფესიონალი მომღერალია.  იქვე დამპატიჟეს თავიანთ ოფიციალურ კონცერტზე, რომელიც  1 ივნისს უნდა გამართულიყო ყოველწლიურ ფოლკლორულ ფესტივალზე,  ვაშინგტონის შემოგარენში, Glenn Echo Park -ში.

(იხილეთ ამ  ფესტივალის  შესახებ უფრო დაწვრილებით : http://fsgw.org/myorgnet/public.php?NoTitle=1&Org=fsgwRehearsal&ProgramID=10)

კონცერტამდე „ნიავმა“ რეპეტია ჩაატარა.   სხვათა შორის,  სევდიანი მეგრული ნანა ისე შთაგონებით იმღერეს, რომ ამერიკელი მომღერლების თვალებზე ცრემლები თითქმის მზად იყო წამოსასვლელად.  ანსამბლის ხელმძღვანელი, ანდრეა დიი ჰარისი კი თურმე  ჩონგურზეც შესანიშნავად უკრავს. კონცერტზე ეს ნომერი არ გადამიღია,   ამიტომ  გთავზობთ ამ ულამაზესი სიმღერის ფრაგმენტს რეპეტიციიდან: http://www.youtube.com/watch?v=XUObZqso8e4&feature=c4-overview&list=UUjHmnoH5gAdy_JekYoby6IA

P1180770

ანსამბლ “ნიავის” დამაარსებელი ანდრეა დიი ჰარისი და ნიკა ჭავჭანიძე

ფესტვალის ფარგლებში უამრავი ანსამბლი გამოდიოდა. პარკის მრავალი სცენა დაეთმო მსოფლიოს თითქმის ყველა კუთხის ფოლკლორულ მუსიკას. საქართველო,  ამერიკული ანსამბლით,  „ნიავის,“ სახით იყო წარმოდგენილი. ანსამბლის წევრებმა შეძლებისდაგვარად ქართული ნაციონალური კაბებიც იშოვეს და მოირგეს სცენაზე გასვლის წინ. პატარა საზაფხულო დარბაზი სულ სავსე იყო. „ნიავმა“ 1 საათის განმავლობაში შეასრულა საქართველოს სხვადასხვა კუთხის სიმღერები. ანსამბლის  უმეტესობა ქალები არიან, თუმცა ამან ხელი არ შეუშალა მათ შესანიშნავად წარმოედგინათ ჩვენი ფოლკლორი.

Image

მოუსმინეთ ამ გამოსვლის ფრაგმენტს: http://www.youtube.com/watch?v=uNUvCMSBpXw&feature=c4-overview&list=UUjHmnoH5gAdy_JekYoby6IA

ვფიქრობ, ქართული   ხალხური ანსამბლების ვაჟებით დაკომპლექტება ჩვენი ტრადიციაა, მაგრამ ეს სულაც არ ნიშნავს, რომ ქალებს სიმღერა ნაკლებად გამოსდით. თავად ზაქარია ფალიაშვილი სვანეთში მოგზაურობისას იგონებს, რომ მოულოდნელად მას მთაში, გზაზე,  სიმღერა შემოესმა, და როდესაც დაინახა თუ ვინ იყვნენ მომღერლები გაოცდა, რადგანაც ისინი სუყველა ქალები ყოფილან. კომპოზიტორმა აღნიშნა, რომ ქალების მიერ შესრულებული ბანებიც კი სათანადოდ გაისმოდა და მთლიანობაში დიდებულად ჟღერდა.

1 ივნისსაც ანსამბლის ქალბატონებმა და ორმა  მამაკაცმა,  ბანმა საზოგადოების დიდი მოწონება დაიმსახურა. მე გამიხარდა, რომ იქვე მე – 9 არხის ჟურნალისტი, რუსუდან წერეთელიც იმყოფებოდა, რომელმაც მართალია პატარა, მაგრამ მაინც ლამაზი სიუჟეტი მიუძღვნა მათ გამოსვლას მე- 9 არხის ეთერში .

ჩემთვისაც ძალიან ძვრიფასი იყო ის საღამო და ამის გამო, ანსამბლის დამაარსებელს, ქალბატონ ანდრეა დიი ჰარისს გავესაუბრე. გთავაზობთ ამ ინტერვიუს შემოკლებით.

ანდრეა დიი ჰარისი

Image

პროფესია:  საერთაშორისო განვითარების ფინანსური კონსულტანტი განვითარებადი ქვეყნების დახმარებაში.

გატაცება 1.  ქართული ხალხური სიმღერა

გატაცება 2.  კერამიკა

საქართველოში 4 წელი გავატარე. იქ ვმუშაობდი ევრაზიის ფონდში, სადაც ვიცე პრეზიდენტის მოვალეობას ვასრულებდი. თბილისში დავდიოდი უცხოელების გუნდში, რომელსაც კარლ ლინიკი  (იხ. ზემოთ ამბავი 3) ხელმძღვანელობდა. გუნდს ერქვა „ოქროს სტუმრები“. ვაშინგტონში ძალიან დამაკლდა და მენატრებოდა ქართული სიმღერა. ეს იყო ჩემი ცხოვრების ძალიან დიდი ნაწილი, რაც საქართველოში დამრჩა. აქ თავიდან ვერ ვნახე საკმარისი ადამიანები, ვინც ქართული სიმღერები იცოდა, მაგრამ თანდათან ასეთები გამოჩდნენ – ზოგი ამერიკელი საქართველოდან ბრუნდებოდა და მათაც გაუჩნდა სურვილი აქ გაერგძელებინათ სიმღერა. თავიდან შვიდი თუ რვა ადამიანი ვიყავით: რამდენიმე ბანი, რამდენიმე პირველი და რამდენიმე მეორე ხმა იყო, მაგრამ ეს საკმარისი იყო, რომ დაგვწეყო ერთად სიმღერა.  ორი წელი დამჭირდა, სანამ გუნდი ჩამოყალიბდა და მას „ნიავი“ დავარქვით. ჩვენ,  ჩემს სახლში ვიკრიბებით. ყოველ ოთხშაბათ საღამოს ჩემს მისაღებ ოთახში ვატარებთ რეპეტიციას. ეს არ არის მხოლოდ სიმღერის მეცადინეობა. ჩვენ გვაქვს ხოლმე ჩვენი პატარა სუფრა. ჩვენ ვსხედვართ ხოლმე მაგიდის გარშემო, ვსვამთ ცოტა ღვინოს და ვმღერივართ, ისე, როგორც ქართველები მღერიან ხოლმე სუფრასთან. (იცინის)

ეს ძალიან სასიამოვნოა, რადგანაც ეს თანდათან გადაიქცა, არა მარტო სიმღერის ჯგუფად, არამედ ახლო მეგობრების წრედ. ჩემთვის ეს ცხოვრების მნიშვნელოვან ნაწილად იქცა, რადგანც ამან მე ისე ვ საქართველოსთან დამაკავშირა.

ჩვენ უკვე დიდი რეპერტუარი გვაქვს – დაახლოებით 60 -მდე სიმღერას ვასრულებთ.    წელიწადში ორი კონცერტი გვაქვს ხოლმე. თუმცა ზოგჯერ სპეციალური შემთხვევების გამოც გამოვდივართ, მაგალითად ამას წინათ შევასრულეთ ერაყში დაჭრილი ქართველი ჯარისკაცებისთვის, რომლებიც ვაშინგტონში გადიან მკურნალობის კურსს. ქართველი ბიჭები ძალიან თბილად შეგხვდნენ. ძალიან ძნელია მათთვის ეს ყველაფერი,  სახლიდან ასე შორს ყოფნა, თუმცა მათი ოჯახის წევრები  გვერდით ჰყავთ, მაგრამ მაინც.    ჩვენ გვესმის ეს და ჩვენი შეხვედრა ძალიან, ძალიან მგრძნობიარე და ემოციური იყო. ჩემთვის ეს ნამდვილად დიდი პატივი იყო მათთვის სიმღერა. ჯარისკაცებმა ძალიან დააფასეს ჩვენი შესრულება, მიუხედავად იმისა, რომ ზოჯერ შესაძლოა სასაცილო გამოთქმები გვქონოდა ქართულში, მაგრამ მიუხედავად ყველაფრისა ისინი დიდი ენთუზიაზმით გვისმენდნენ. თავის მხრივ,  მე მინდა მადლობა გადაუხადო, მათ და მათ მშობლებსაც, რომ ასე შეაყვარეს მათ თავიანთი ქართული კულტურა. ქართული სიმღერა არის ის საჩუქარი რაც ჩემს გულს სიხარულს ჰგვრის, რაც ჩემს სულს აბედნიერებს!  ასე, რომ მადლობა თქვენ, ქართველებს,  ასეთი დიდი  საჩუქრისათვის!

პ.ს. ჩემი ამერიკული მუსიკალური შთაბეჭდილებები ამით ამოიწურა. წინ კიდევ რამდენიმე თვიანი მგზავრობა მელოდება ვაშინგტონში. ვნახოთ, იქნებ საქართველოში გუნდის დაარსებემადე,  „ნიავში“ გავიარო ცოტაოდენი პრაქტიკა. მიხარია, რომ ამერიკაში ჩემი ხშირი წასვლებით,  არათუ ჩამოვშორდები  ჩემს სამშობლოს, არამედ კიდევ უფრო დავუახლოვდები.

 

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , | Leave a comment

ჩემი ამერიკული შთაბეჭდილებები – ამბავი 2

Image ლიზა ბათიაშვილი – “დოიჩე გრამაფონის” ფოტო ლიზა ბათიაშვილზე დაწერა ადვილიც არის და ძნელიც. ადვილი იმიტომ, რომ მისი ყველა გამოსვლა მართლა გიბიძგებს ემოციებისკენ.  ვინმეს შეიძლება ლექსი დააწერინოს, ვინმეს მოთხრობა. შეიძლება მოგინდეს  გადადგა ისეთი ნაბიჯი, რომლისთვისაც მთელი ცხოვრება ემზადებოდი და ვერ ბედავდი. ძნელი კი არის იმიტომ, რომ თუ დაიწყებ წერას ლიზაზე – დაიბნევი: იმდენი ახალი და საინტერესო მოვლენა ვითარდება მის გარშემო ყოველდღიურად, რომ ყველას ჩამოთვლა თუ დაიწყე,  შეიძლება დილამდე ვერ მოამთავრო. ამიტომ  მკითხველმა გაითვალისწინოს, რომ მხოლოდ ფრაგმენტულად ვახერხებ  ლიზაზე და მის  ერთ კონცერტზე შთაბეჭდილების გაზიარებას. ლიზა ვაშინგტონში 16 აპრილს ჩამოვიდა. სთრასმორის (Strathmore Center) არაჩვეულებრივი დარბაზში, რომელიც  2 ათასამდე მაყურებელზეა გათვლილი ყველა ბილეთი გაყიდული იყო. Image სტრასმორის დარბაზი ვაშინგტონში ლიზას ვაშინგტონში ჩამოსვლა იშვიათობაა. ბოლოს ის 2006 წელს გამოდიოდა აქ. მაგალითად, ნიუ-ორკში ლიზა ყოველ წელს ჩადის.  მას  ასეთი ხელშეკრულება აქვს კარნეგი ჰოლთან.  მაგრამ ეს გამონაკლისია და არა ნორმა. ლიზა ცდილობს მეტისმეტად არ გადატვირთოს თავისი სამუშაო გრაფიკი. უფრთხილდება თავის  ემოციურ სამყაროს. ამით თითოეული მისი გამოსვლა უფრო ძვირფასი და სანატრელი ხდება.  ბევრი ცნობილი მუსიკოსი არ იქცევა ასე. მეტი გამოსვლა მეტ შემოსავალს უდრის. ლიზა კი უპირატესობას ხარისხს ანიჭებს. ვაშინგტონში  ის ჩამოვიდა დრეზდენის ორკესტრთან –  (Dresden Staatskapelle ) – ერთად, რომელსაც 2012 წლიდან  ქრისთიან თილემანი (Christian Thielemann) დირიჟორობს. 2012/13 წლების სეზონში ლიზა ბათიაშვილი არჩეულ იქნა  ამ ორკესტრის Cappell- Virtuosin -ის პოზიციაზე, რაც იმას ნიშნავს, მას აქვს სრული უფლება საკუთარი სურვილით მოიწვიოს შემსრულებლები, აირჩიოს პროგრამა, განახორციელოს საკუთარი იდეები და სურვილები მთელი წლის განმავლობაში და ამას ყველაფერს დრეზდენის ორკესტრი დააფინანსებს. ლიზა ბათიაშვილის მოღვაწეობა არ შემოიფარგლება მხოლოდ ამ ორკესტრით. წლიდან წლამდე სულ უფრო და უფრო იზრდება იმ ორკესტრებისა თუ დირიჟორების რიცხვი, რომლებსაც სურთ მასთან თანამშრომლობა. აი მხოლოდ ორკესტრების მცირე ჩამონათვალი:  ამერიკაში – Los Angeles Philharmonic, Boston Symphony Orchestra, Chicago Symphony Ochestra,  The Philadelphia Orchestra. ევროპაში – Berliner Philharmoniker, Leipzig Gewandhaus Orchestra, WDR Sinfonieorchester Köln  და სხვები. ლიზა ბათიაშვილის საიტზე (http://www.lisabatiashvili.com/biography.html) რომ შეხვიდეთ,  ნახავთ რამდენად წარმატებული ჰქონდა მას 2011/12 წლები და რამდენად მდიდარი და საინტერესოა მისი 2013 წლის გრაფიკი. ლიზასთან  პარტნიორობა მსოფლიოს საუკეთესო დირიჟორებს სწადიათ: დანიელ ბარენბოიმი (http://www.youtube.com/watch?v=AwywlKtkhk0, გუსტავო დუდამელი, ზუბინ მეტა, (http://www.youtube.com/watch?v=JquGByH_BZA) და კიდევ ბევრი სხვა, მისი მუდმივი პარტნიორები არიან. Image ლიზა ბათიაშვილი და დანიელ ბარენბოიმი ბერლინი 2013 მიუხედავათ დატვირთულობისა, ლიზა  ნაყოფიერად ეწევა ასევე კამერულ მუსიკალურ მოღვაწეობას, რაც გამოიხატება  „ევროპის კამერულ ორკესტრთან“ თანამშრომლობაში, სადაც ლიზა ხშირად თავის მეუღლესთან – გამოჩენილ ფრანგ ჰობოისტ  ფრანსუა ლელოსთან – ერთად გამოდის ხოლმე. Image ლიზა ბათიაშვილი თავის მეუღლე, ფრანსუა ლელოსთან ერთად   რაოდენ დასაფასებელია, რომ ასეთ დაძაბულ გრაფიკში ლიზამ ჩასვა თელავის საერთაშორისო მუსიკის ფესტივალი, სადაც ის უცილობლად,  წელიწადში ერთხელ, ოქტომბერში ჩამოდის ხოლმე. Image  თელავის ფესტივალი 2010 ამის წაკითხვის შემდეგ,  მიხვდებით  რა ატმოსფერო იყო დარბაზში 16 აპრილს – ვაშინგტონის აუდიტორია   ელოდა მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე სასურველ მევიოლინეს,  მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე უძველეს ორკესტრთან და  ასევე მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე ამბიციურ დირიჟორთან ერთად. Image  ლიზა ბათიაშვილი და ქრისთიან თილემანი დრეზდენის ორკესტრთან ერთად ამერიკის ტურნე  სოლისტმა  და ორკესტრმა მთლიანად ბრამსით დააკომპლექტეს. ბრამსის „აკადემიური ფესტივალის უვერტიურით“  (Academic Festival Overture) გაიხსნა საღამო. შემდეგ შესრულდა სავიოლინო კონცერტი და ბოლოს ბრამსის მე-4 სიმფონია. დრეზდენის ორკესტრი, რომელიც 1548 წლიდან არსებობს, ამ გერმანულ  რეპერტუარში თავს შესანიშნავად გრძნობდა. მე პირველად ვიგრძენი რას ნიშნავს  ძველი, ტრადიციული ორკესტრის მოსმენა, სადაც ყველა მუსიკოსი ნამდვილი სოლისტია.   სასიამოვნო იყო, რომ პროგრამაში მთელი ორკესტრის მუსიკოსების სია იყო. მართალია, თავს არავინ შეიწუხებდა მისი კითხვით, მაგრამ თავისთავად ეს ფაქტი,  ორკესტრისადმი დიდი პატივით განგაწყობს. საღამოს ნამდვილი მშვენება ლიზა ბათიაშვილი იყო. ბრამსის ეს კონცერტი ლიზასთვის განსაკუთრებულია. ლიზა ამჯერად უკრავს 1709 წლის სტრადივარის ვიოლინოზე, რომელიც  მას იაპონურმა  ნიპონის ფონდმა პატივისცემის ნიშნად გადასცა,  ხოლო ეს ვიოლინო თავის დროზე ეკუთვნოდა ჯოზეფ იოახიმს (Joseph Joachim), ვისაც ბრამსმა ეს კონცერტი მიუძღვნა.  სწორედ ამ ვიოლინოზე შედგა ბრამსის კონცერტის პრემიერა 1879 წლის 1 იანვარს. ერთ-ერთ ინტერვიუში ლიზას ნათქვამი აქვს:  „როდესაც მე ვუკრავ ამ ინსტრუმენტზე ბრამსის კონცერტს, მე მაქვს გრძნობა, რომ ვიოლინომ იცის  ეს მუსიკა და ის მე მეხმარება“ ბრამსი თავად არ უკრავდა ვიოლინოზე. კონცერტის დაწერის პერიოდში ის იოახიმთან გადიოდა კონსულტაციებს ინსტრუმენტის აპლიკატურასა და სხვა ნიუანსებზე. შედეგად დაიბადა სავიოლინო რეპერტუარის  ეს შედევრი, რომელიც კომპოზიტორმა მამაკაცი შემსრულებლის გათვალისწინებით დაწერა.   მართლაც, მისი შესრულება, ძალიან დიდ ენერგიასთან ერთად, ხელის დიდ ზომასაც მოითხოვს. ამის გამო, ეს კონცერტი ერთ-ერთი ყველაზე ძნელად შესრულებად ნაწარმოებად არის აღიარებული.  ამას თავად ლიზაც ამბობს: „ მე ყოველთვის მქონდა შეგრძნება, რომ ეს მამაკაცისთვის შესასრულებელი ნაწარმოებია. ქალისგან ის მოითხოვს მართლაც ძალიან დიდ ფიზიკურ  და სულიერ ენერგიას.“ იმ საღამოს ლიზამ არც ფიზიკური და არც სულიერი ენერგიის ნაკლებობა ნამდვილად არ გამოამჟღავნა.   არ ვიცი რა უფრო შთამბეჭდავი იყო ლიზას შესრულებაში –  ბგერის სინატიფე,  ინტელექტუალური სიღრმე, ტექნიკური სრულყოფილება, უტყუარი მუსიკალურობა, ორკესტრთან ურთიერთობის სიფაქიზე, თუ არავითარი მანიერიზმი სცენური ცხოვრების განმავლობაში.  ენერგიულმა ფინალმა წარმოუდგენელი ცეცხლი დაატრიალა დარბაზში – სოლისტი და დირიჟორი თითქოს დუელზე რიგრიგობით იწვევდნენ ერთმანეთს ამ სიცოცხლის ზეიმში გასამარჯვებლად,  სადაც გამარჯვებული საბოლოოდ მაყურებელი გამოვიდა, რომელმაც თავისი ოვაცია არ დააყოვნა. Image  ლიზა ბათიაშვილი და ქრითიან თილემანი ვაშინგტონი 2013 ლიზა ბათიაშვილი იმ დღეს 5 ჯერ გამოიძახეს სცენაზე, თუმცა იგი ბისზე ვერ დაითანხმეს.  ამ კონცერტზე თამუნასთან, ჩემს ქალიშვილთან ერთად ვიყავი რომელმაც მითხრა: „ასეთი რამ ( 5 -ჯერ გამოძახება)  ამერიკელებმა არ იციან; ჯოშუა ბელი (ამერიკელების უცნობილესი და უსაყვარლესი მევიოლინე) ზუსტად ამ დარბაზში მხოლოდ 3 – ჯერ გამოიძახეს“-ო.   მგონი მიხვდებით, რა ემოცია დაატრიალა  ქართველმა გოგონამ ამ მამაკაცური კონცერტის დაკვრისას? ლიზა თავის ქართველობას ყოველთვის და ყველგან ხაზს უსვამს.  არაერთხელ შეუსრულებია ქართული ნაწარმოებები ბისზე (http://www.youtube.com/watch?v=uhEtvcv-rQc), მსოფლიოს სხვადასხვა სცენაზე. მას შემდეგ, რაც „დოიჩე გრამოფონმა“ ექსკლუზივი აიღო ლიზას ჩანაწერებზე, ლიზამ თბილისის მუსიკალურ სკოლას,  „ნიჭერთა ათწლედს“,  მხარდაჭერის აქცია გამოუცხადა და „დოიჩე გრამოფონისა“ და ლიზა ბათიაშვილის წყალობით მუსიკალური სკოლის გადარჩენის საკითხი დღის წესრიგში დადგა და თანხების მოზიდვაც დაიწყო. „დოიჩე გრამაფონი“-ის  გადამღები ჯგუფი სპეციალურად ჩამოვიდა თბილისში და ლიზასთან ერთად,  მუსიკალური ათწლედის შენობის სავალალო მდგომარეობა გადაიღო. არადა,  ლიზა სულ 11 წლის იყო, როდესაც საქართველოდან გაემგზავრა. სრულიად შესაძლებელი იყო, რომ მას მალე დავიწყებოდა თავისი სკოლაც და ქართული მიწის სიყვარულიც. პირველი განყოფილება  ლიზას გამოსვლით დასრულდა. ძნელი იყო სოლისტის სცენიდან გაშვება. დარწმუნებული ვარ, მით უფრო დაელოდებიან ვაშინგტონელები მას,  როდესაც ქართველი მევიოლინე კვლავ დაგეგმავს ამერიკის დედაქალაქში ჩამოსვლას. მეორე განყოფილებაში დრეზდენის ორკესტრმა ქრისტიან თილემანის დირიჟორობით ბრამსის მე- 4 სიმფონია შეასრულა. ლიზა ბათიაშვილის ამოფრქვევასავით გამოსვლის შემდეგ ამ გრძელი სიმფონიის მოსმენა მხოლოდ სავიოლინო კონცერტის მოგონებების დახმარებით გახდა შესაძლებელი.  თუმცა არ დავუკარგავ უნიჭიერეს დირიჟორს, ქრისთიან თილემანს  ზედმიწევნით დახვეწილ მუსიკალურ გემოვნებას სიმფონიური დრამის შექმნაში.დასასრულს დარბაზს მაინც ელოდა ერთი ბისი – ეს იყო ვაგნერის ოპერა “ლოენგრინის“ მე-3 აქტის პრელუდია.  ბრამსული საღამოს  ბოლოს, ვაგნერის ამ პომპეზურმა პრელუდიამ,  ნამდვილი აპოთეოზი და მსუყე წერტილი შექმნა. აქ, ორკესტრის გერმანული სული მთლიანად გამომჟღავნდა. დრეზდენელმა მუსიკოსებმა მთელი თავისი გენეტიური მეხსიერება მოიხმეს დაუვიწყარი საღამოს ფინალის შესაქმენლად. აღტაცებულები წავედით ლიზასთან მისალოცად კულისებში. ლიზა დერეფანში შეგვხდა. მიდიოდა ალბომებზე წარწერების გასაკეთებლად. „დოიჩე გრამოფონმა“ გამოსცა ახალი ალბომი, სადაც სწორედ ბრამსის  სავიოლინო კონცერტის ჩანაწერია. ჩვენც გავყევით. Image ალბომებზე ხელის მოწერისას ძალიან გვიხაროდა ჩვენც და ლიზასაც. გზაში ერთმა ქალბატონმა გაგვაჩერა, რომელიც აღმოჩნდა ამ კონცერტის ორგანიზატორი საზოგადოების აღმასრულებელი დირექტორი  –    Jenny Bilfield (President & CEO at Washington Performing Arts Society) ქალბატონმა საკმაოდ ვრცლად და ემოციურად გამოხატა თავისი აღფრთოვანება ლიზას შესრულებაზე.  საუბრობდა სოლისტისა და ორკესტრის გასაოცარ ურთიერთობაზე. რადგანაც დღეს მე მხოლოდ ემოცია მახსოვს მისი აღტაცებისა, ამიტომ  მოვიყვან რამდენიმე სხვა კრიტიკოსის შეფასებას ლიზა ბათიაშვილის  ამერიკულ ტურნეზე: Chicago SunTimes April 2013: “… ბრამსის სავიოლინე კონცერტის საუკეთესო ცოცხალი შესრულება იყო, რომელიც კი ოდესმე მომისმენია” The Classical Review April 2013: “ბათიაშვილმა მქუხარე ოვაციები დაიმსახურა. ყველაზე გრძელი და ენთუზიაზმით სავსე, რაც  კი ბოლო წლებში მაყურებელს სოლისტის მიმართ გამოუხატია..“ „Chicago Tribune” 2013: ლიზა ბათიაშვილის ტრიუმფალური გამოსვლა ბრამსის სავიოლინო კონცერტში დაუვიწყარია“ ის საღამო ჩემთვისაც დაუვიწყარი იქნება. არამარტო მუსიკალური შთბეჭდილებების გამო, არამედ იმიტომაც, რომ მე ბედნიერი  ვარ,  რომ  ჩემი მეგობრის შვილი, ლიზა არა მარტო  ბრწყინვალე მუსიკოსია, არამედ ძალიან სადა, კარგი ადამიანი და დიდი პიროვნებაა. მე და ჩემს ქალიშვილს, თამუნას ყვავილების ყიდვა დაგვაგვიანდა. ლიზას ერთი შოკოლადის ფილა გადავეცით, რომელიც სამსახურიდან წამოსულ თამუნას, ჩანთაში აღმოაჩნდა. ლიზას ბავშვივით გაუხარდა და გვითხრა: ყვავილებს ეს არ სჯობია? ხვალ ვინმეს ავტობუსში გავუნაწილებ!”ო

მსოფლიოს # 1 მევიოლინე  ბავშვივით უშუალოა. სხვანაერად ასე ვერც დაუკრავდა.

Image ლიზა ბათიაშვილი მეუღლესთან, ფრანსუა ლელოს და შვილებთან ერთად ავსტრალიაში ტურნეს დროს.  

Aside | Posted on by | Tagged , , , , | Leave a comment

ჩემი ამერიკული მუსიკალური შთაბეჭდილებები Part 1

 

ვაშინგტონში პირველად არ ვიყავი. ძალიან დაკავებულობის გამო წინასწარ არაფერი მქონდა დაგეგმილი . მიუხედავად ამისა,  სრულიად მოულოდნელად დამიგროვდა საინტერესო მოვლენები.

რომ არ დავწერო გაქრება და არც იარსებებს. გადავწყვიტე შეძლებიდაგვარად „ძაალიან“ მოკლედ დავწერო.

პირველი ჩემთვის ძვირფასი მოვლენა იყო მსოფლიოს გამოჩენილი პიანისტის, ანდრაშ შიფის (Andras Schiff) კონცერტი, რომელიც სტრასმორის დარბაზში გაიმართა.

ვინ არის ანდრაშ შიფი?

  თბილისში მას მხოლოდ პროფესიონალები იცნობენ. მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე სახელგანთქმული პიანისტი საქართველოში არასდროს ჩამოსულა. დაიბადა უნგრეთში 1953 წელს. შემდეგ სწავლა გააგრძელა ბრიტანეთში. 1987 წელს ავსტრიის მოქალაქეობა მიიღო. აჟამად ცხოვრობს ლონდონსა და ფლორენციაში.

Image

ანდრაში მრავალი პრესტიჟული ჯილდოს მფლობელია მათ შორის 1990 წელს „გრემისაც“, რაც კლასიკოს მუსიკოსთა შორის არც ისე ხშირი მოვლენაა.

 ანდრაშ შიფი ბოლოს დროს ცნობილი გახდა პოლიტიკური სკანდალის გამო. მან მწვავე შეფასება მისცა ამჟამინდელ უნგრეთის პრეზიდენტის რასობრივ და ანტისემიტურ პოლიტიკას. თავის მხრივ პრეზიდენტმა János Áder -მაც არ დაინდო მუსიკოსი თავის გამოსვლებში.  ამის შემდეგ ანდრაშ შიფმა საჯაროდ განაცხადა, რომ მისი ფეხი თავის სამშობლოში აღარასდროს არ იქნება. 

აი ასე დაკარგა მან სამშობლო.

სამშობლოს მოწყვეტილი ანდრაშ შიფისთვის ამ ფაქტს ხელი არ შეუშლია. შეიძლება კიდევაც მეტი განცდა შემატა მისი გამოსვლების ტონალობას.

პიანისტი მსოფლიოს  მრავალ ცნობილ ორკესტრთან თუ დირიჟორთან ერთად გამოდიოდა თავის კარიერი განმავლობაში, მაგრამ ბოლო დროს ამჯობინებს ან სოლო რეჩიტალებს ან თავად დირიჟორის პულტთან დგომას.

ასევე მან შეიზღუდა კოპმპოზიტორთა სია: აქ ვერ შეგვხდებათ შოპენი ან ლისტი, რახმანინოვი ან პროკოფიევი. პიანისტმა მთლიანად ავსტრო -გერმანულ მუსიკას მიუძღვნა თავისი გამოსვლები. ბახი, მოცარტი, შუბერტი, შუმანი, ზოგჯერ ბრამსი და ზოგჯერ ადრეული ბელა ბარტოკი.  ასეთი შეზღუდვა მხოლოდ უდიდეს მუსიკოსების პრეროგატივაა. მათ არ „ეშინიათ“ თაყვანისმცემლების დაკარგვის. მათ მიაჩნიათ, რომ შეზღუდულობაში მეტი სიღრმე შეიძლება აღმოაჩინო.

ამ ჩაღრმავებაში შიფისთვის ყველაზე ახლობელი მაინც იოჰან სებასტიან ბახი აღმოჩნდა.

შიფი მიიჩნევს, რომ ბახი მუსიკა სამყაროს შუაგულია და ყველაფერი დანარჩენი მის გარშემოა მოთავსებული.

7 აპრილსაც ანდრაშ შიფმა მხოლოდ ბახი შეასრულა. პროგრამაში იყო ექვსივე „ფრანგული სუიტა“ სოლო ფორტეპიანოსთვის პირველ განყოფილებაში და ფრანგული უვერტიურა სი მინორი, ასევე სოლო ფორტეპიანოსთვის, მეორე განყოფილებაში.

საკმაოდ სერიოზული და თითქოს მხოლოდ პროფესიონალებზე გათვლილი პროგრამაა. 2 საათი ერთი ჟანრის ერთ კომპოზიტორის მოსმენა არ უნდა ყოფილიყო იოლი. ალემანდას კურანტა მოჰყვებოდა, მას სარაბანდა და მათ ბაროკოს სხვადასხვა ცეკვები,  ბოლოს  კი ტრადიციულად ჟიგა. ასეთია მცირე განსხვავებებით ბაროკოს სუიტის აღნაგობა. მეორე სუიტა, რომ დამთავრდა მე ცოტა „შიშმა“ შემიპყრო – წინ კიდევ 4 სუიტა იყო პირველ განყოფილებაში, თითო 13 წუთამდე ხანგრძლივობის. გადავხედე ჩემს მეზობელს და ჩასძინებოდა. სამუშაო დღის ბოლო იყო…  მე რა ჩამაძინებდა, ასეთ მუსიკოსზე მოხვედრა ოცნებაშიც არ მქონდა იმ დღეს. ყველაფერი ჩემი ქართველი მეგობრების “ბრალია“,რომლებმაც მოულოდნელად დამპატიჟეს, გამომიარეს და წამიყვანეს ამ არაჩვეულებრივ საღამოზე.    ჩემი „შიში“ იყო იმისა, ვაი თუ დღეს ბახი დიდი დოზით უკვე აღარ ისმინება. ინტერნეტის და სატელევიზიო პულტის რეჟიმში ცხოვრებამ – ნუთუ საბოლოოდ ამოგვაგდო მედიტაციის  და თვითჩაღრმავების უნარიდან?

მესამე სუიტის  შუას, რომ გადავცდით და „ანგლეზზე“   მივიდა საქმე, სრულიად დამავიწყდა ჩემი „შიშები“. მე საერთოდ ყველაფერი დამავიწყდა.მე გადავიქეცი ერთიან ნაწილად იმ დინების რასაც ბახის სუიტები ერქვა და ამ ვიბრაციის დასრულება აღარ მინდოდა.

პროგრამის „ერთფეროვანმა“ მუსიკამ გამოიღო ის შედეგი, რასაც აზიური მუსიკა მცირე მელოდიური მონაკვეთის საათობით განმეორებისას აღწევს. ეს არის სულიერი ტრანსის მდგომარეობა. შენ მინდობილი ხარ შემსრულებელს და მისი საშუალებით სამყაროს ზეციერს. ამქვეყნიური თითქოს სხეული გტოვებს და იქ დაბრუნების სურვილი გეკარგება.

აი ასეთი განწყობით გაგრძელდა  კიდევ 3 სუიტა სანამ შესვენება არ გამოცხადდა და დარბაზის ფეხზე მდგარმა ოვაციებმა დამარწმუნა, რომ ის განცდა, რაც მე დამეუფლა მარტო ჩემი საკუთრება არ იყო. მართალია, მე არ მახსოვს გადიოდა თუ არა პიანისტი სუიტებს შორის. როგორ უკრავდნენ ტაშს მსმენელები ამ დროს. მე არაფერი არ მახსოვს გარდა იმისა, რომ პირველი განყოფილების დასრულება ნამდვილად აღარ მინდოდა.

მეორე განყოფილებაშიც იყო ბახის ცალკე მდგომი ფრანგული უვერტიურა სი მინორი. უვერტიურა დაექვა მას მხოლოდ იმიტომ, რომ ეს სუიტა ნაცვლად ტრადიციული ალემანდისა იწყებოდა უვერტიურით. სხვა მხრივ მისი ნაწილები ტრადიციული იყო. მართალია ცეკვების ნაწილი ნაცვლად ერთისა 3 ნაწარმოებისგან შედგებოდა, რამაც მთლიანობაში ეს სუიტა 30 წუთამდე ხანგრძლივობისა გახადა. საინტერესოა, რომ ტერმინი „ფრანგული“  – სუიტების მიმართ ბახის სიცოცხლეში არ იხმარებოდა. ისევე, როგორც „ინგლისურის“  – მეორე საპორტეპიანო სუიტებისა. ეს ტერმინები მოგვიანებით გაჩნდა და მას შემდეგ ასე გახდა ცნობილი.

„ვაშინგტონ პოსტის“ რეცენზიაში ამ კონცერტის შესახებ ჟურნალისტი რობერტ ბეთმა (Robert Bettey) დაწერა: “ეს იყო გასაოგნებელი საღამო – დახვეწილი ბგერებით, მდიდარი  წარმოსახვითა და უსაზღვრო მუსიკალურობით. შიფმა ბახი საკუთარი ინტერპრეტაციით შემოგვთავაზა“ საკუთარი მართლაც ბევრი იყო იმ საღამოს. თუნდაც ის, რომ შიფი არსად არ ხმარობდა პედალს. თავის ინტერვიუში ანდრაშ შიფი ამბობს: „ მე არ მადარდებს, თუკი ვინმეს არ მოსწონს ჩემი ბახის უპედალო შესრულება.  ჩემთვის ბახის პედალით შესრულება იგივეა რაც, საჭმლით სავსე პირით საუბარი. ბახის მუსიკა კი ძალზე ნატიფი და წმინდაა ამისთვის.“

საღამო დასრულდა ბახის  მთლიანი 3  ნაწილიანი „იტალიური კონცერტის“ შესრულებით ბისზე. მანამდე პიანისტმა გამოაცხადა: „გარეთ გაზაფხულია, მაგრამ იმდენი დღეა უკვე  წვიმს, რომ ჩვენ ცოტა სითბო გვესაჭიროება, ამიტომ მოდით რამეს იტალიურს შემოგთავაზებთ“

მოუსმინეთ და დატკბით დიდებული ბახის ამ ცოცხალი გენიოსის შესრულებით. 

ბახის “იტალიური კონცერტი: ნაწილი 1

 http://www.youtube.com/watch?v=pJM6EyAsfcU&feature=youtu.be

  

Image

 Andras Schiff at the Strathmore Center

Washington  

April 7   2013

 

Posted in Uncategorized | Leave a comment

ჯაზით გადაგდებული საბჭოთა კავშირი

Image

                                                                                   გაიოზ კანდელაკი

1973 -1975-  მეტეხის თეატრის დირექტორი და ბარათაშვილის ხიდის ქვეშ არსებული პირველი ჯაზ-კლუბის დამაარსებელი და პრეზიდენტი

1975-1980 წწ ფილარმონიის დირექტორი

1980-1985 წწ „მელოდიის“ დირექტორი , პარალელურად კინომსახიობთა თეატრის დირექტორი

1985 – 2005 წწ  მარჯანიშვილის თეატრის გენერეალური დირექტორი.

1996 წელი – დღემდე თბილისის ჯაზ-ორკესტრის პროდიუსერი

2012 წელს მე – 15 ედ გაიმართა თბილისის ჯაზ ფესტივალი. თბილისელები უკვე მიეჩვიენ ამ ყოველწლიურ  მოვლენას. წელს რეკორდული დასწრება ჰქონდა ფესტივალს.  ლეგენდარულ ჩიკ კორეას კონცერტზე ბილეთები  დიდი ხნით ადრე გაიყიდა.  არა და ჯაზ ფესტივალების ტრადიციას არც თუ დიდი ხნის ისტორია აქვს. ამ თემაზე სასაუბროდ ჩვენ სწორედ ჯაზ ფესტივალების იდეის ავტორთან, გაიოზ კანდელაკთან მივედით.

Image

ყველაფერი დაიწყო იქიდან,   როდესაც მამაჩემმა მიყიდა „ბალტიკა“  – იყო ასეთი რადიო მიმღები. მაშინ ერთი ფიზიკოსი იყო, რომელსაც 25 მეტრის სიხშირე 13 მეტრზე ჩამოყავდა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ კგბ,  რომ 25 მეტრს ახშობდა, ჩვენ  მაინც გავდიოდით და ვისმენდით. ვისმენდით ძირითადად უილის ქანოვერის „ჯაზის საათს“, რომლსაც ეს გადაცემა 1947 წლიდან მიჰყავდა. ეს იყო 13.5 ტალღაზე. იმაზე მქონდა რადიო გაჩერებული და იმის იქით მე არც გამიწევია! კვირაში იყო 4 ღამე ეს გადაცემა. კგბ მაინც ახშობდა და სუფთად ვერ ვიჭერდით, მარგამ მაინც ვუსმენდით. ჩვენი დროით ღამი პირველ საათზე იწყებოდა. მშობლებს ეძინათ და მე პირსახოცგადაფარებული ვუსმენდი. მე ვუსმენდი მუსიკას, რომელიც მაშინ აზრზეც არ ვიყავი თუ რა იყო. მაშინ გავიგე თუ ვინ იყო გლენ მილერი, ლუი ამსტრონგი, ელა ფიჯერალდი. ანუ ჯაზის სათავეებიდან დავიწყე. უილის ქანოვერი ამერიკისთვის კი არა, აღმოსავლეთ ევროპისთვის აკეთებდა ამ გადაცემას 40 წლის განმავლობაში. ამას თბილისში ისმენდა ძალიან ცოტა ხალხი და სუყველა ვინც თბილისში ისმენდა  ამ რადიოს,  შემდეგ მეგობრები გავხდით. ფირფიტებზე საერთოდ არ იყო ლაპარაკი ჯერ. ვიღაცამ ჩამოიტანა ჩუმად ჩემოდანში მაგნიტოფონი  (ყვეაფერი ეს აკრძალული იყო) და ჰქონდა ფირი და თურმე იწერდა. მერე მამამ მიყიდა მაგნიტოფონი , ახლაც მახსოვს „დნეპრ 3“  ასე ერქვა და მაშინ დავიწყეთ რადიოდან გადაწერა. მერე აღმოჩნდა, რომ ზაურ ჭითავას (ფიზიკოსი იყო მოსკოვში)  ჰქონდა ასეთივე ჩანაწერები რადიოდან , ოღონდ უფრო სუფთად იწერდა, ვიდრე ჩვენ შეგვძლო ეს. რამდენიმე ბიჭი დავდიოდით მის სახლში ჯაზის მოსასმენად.  ასე გავიცანით ტედ ჯონსი, მელ ლუისი, მერე ქუინსი ჯონსი გამოჩნდა,  მერე გერშვინის კონცერტებს და ასე შემდეგ. ამით ვცხოვრობდით. სპორტიც იყო ჩვენს ცხოვრებაში და მუსიკაც. ერთხელ მეათე კლასში კალათბურთით ვიყავი კაუნასში. იქ მოვისმინე ჯაზ კლუბში მუსიკოსები. შემდეგ რომ ჩამოვედი მივედი პლეხანოვზე ფილარმონიის მაშინდელ დირექტორთან, გუგული ყიფიანთან და ვუთხარი, „მოდით  ჯაზ -ფესტივალი გავაკეთოთ მეთქი თბილისში!“  რა ჯაზ ფესტივალი?!“ გაგიჟდა კაცი. მე ვუთხარი:  „აი ვიყავი ვილნიუსში, ტალინში, კაუნასში და მოვისმინე და კარგი იქნება თქო აქაც თუ გვექნება“  მაშინ ჯერ არ ვიცოდი, რომ ეს ჩემი ცხოვრების მთავარი საქმე გახდებოდა.  უბრალოდ მინდოდა თბილისში ბუმი ყოფილიყო. ასე გახდა ჯაზი შემდეგ  ჩვენი ცხოვრების წესი. ჯაზი ისეთი რამეა, რომ „წამლავს“ ადამიანს; მაგის გარეშე უკვე ვერ წარმოგიდგენია ცხოვრება. 

Image

აი ამ მუსიკაში გავიზარდეთ. ჯემ-სეშენებს ვაკეთებდით, შემდეგ თბილისელი მუსიკოსები წამოიზარდნენ და შემდეგ უკვე 1978 წელს  გადავწვიტეთ გაგვეკეთებინა პირველი ჯაზს-ფესტივალი. მე, ბორია პეტროვი, ჟენია მაჭავარიანი ვისხედით და დავგეგმეთ თუ რა და როგორ გაგვეკეთებინა. როგორ გავაკეთეთ , საიდან? არავინ არ იცის! დავჯექით და გავაკეთეთ. დავწერეთ წერილი კომკავშირის კომიტეტის სახელზე. სხვათაშორის მაშინდელი კომუნისტები, ტელევიზიაც  ძალიან გვერდში ამოგვიდგნენ. მთელი ჯაზ-ფესტივალი ჩაიწერეს, თუმცა მოგვიანებით აღმოჩნდა , რომ ის მასალები სამწუხაროდ დაზიანდა. ახლახანს აღმოაჩინეს ერთი პატარა ფრაგმეტი ჯემ-სეშენის. მე ეჭვი მაქვს, რომ ეს მასალები კგბ-ემ წაიღო.  სხვათაშორის ჩანაწერები დარჩა. მაშინ გამოუშვით ამ ჯაზ ფესტივალის ჩანაწერისს 2 ფირფიტა.   ერთი მე მაქვს სახლში.

ამის შემდეგ 1980 წელს უკვე როკ-ფესტივალი გავაკეთეთ. და ისე გამოიკვეთა, რომ სსრკ-ში ყველაზე ლიდერი რეპუბლიკა ჯაზ- ფესტივალებში გახდა თბილისი. ახლა უკვე ჩვენი შვილები აკეთებენ ამას. ჯაზი ისეთი რაღაცაა,  რომ ამასთან ერთად უნდა გაიზარდო. თუ ბავშვობიდან არ ეზიარე ამას, ისე ვერ ისწავლი. ჩემი შვილები 5 წლიდან დღე და ღამე ჯაზს უსმენდნენ.

ადრე ძნელი იყო სუფთა ჩანაწერების მოპოვება. მახსოვს ჟორა ისაევი იყო მაშინ ასეთი პიროვნება,  პირველად მას გამოუგზავნეს ამერიკიდან ორი  დიდი დისკი. მაშინ მასთან რომ მივედით, პირველად ვნახეთ გიგანტი დისკები. მერე მეც ჩამოვიტანე კაუნასიდან. ეს ასე მოხდა: მე კალათბურთიდან გავემგზავრე კაუნასში. მამაჩემმა ცოტა ფული მე მომცა, მაგრამ კიდევ მწვრთნელს მისცა 100 მანეთი, რომ თუ რამე დასჭირდაო , მარტო მაშინ მიეციო. მე მწვრთნელს ვუთხარი, რომ დედაჩემს კაბა მინდა ვუყიდო – თქო და გამოვართვი ის ფული. მაშინ „მელოდიის“ ფირფიტა 65 -ანი სიჩქარის ღირდა 70 კაპიკი და მე  კი თითო დისკში გადავიხადე 50 მანეთი! 2 დისკი ჩამოვიტანე. დღესაც მახსოვს რა დისკები იყო; ეს იყო ქაუნთ ბეისის “Kansas City  7“ და ნელს სედაკას  „Little berry“. ასე  ნელ-ნელა შევაგროვე 3000 -მდე ვინილის დისკი და მერე გადავეცი მთელი ჩემი კოლექცია ჩემს შვილს, კახას. მთელი ცხოვრება ვაგროვებდი. ხან მამა მომცემდა ცოტა ფულს , ხან კალათბურთიდან ცოტა ხელფასს ავიღებდი, სულ ფირფიტებზე ვხარჯავდი ფულს. მოგვიანებით უკვე დამიამხანაგდა „ნიუ-ორკ თაიმსის“ ჟურნალისტი, რომელიც ყოველთვიურად მიგზავნიდა 10 დისკს. მაშინ თითო დისკი საშუალოდ 5 $ ღირდა. და 50$ დოლარი ძალიან კარგი  ფული იყო. მე არ ვიცი რა დაზღვევას აკეთებდა?  როგორ?  მაგრამ საბჭოთა კავშირის პირობებში ეს ამანათი ჩემამდე მოდიოდა. ერთი კი იყო, რომ ის ჟურნალისტი ძირითადად ამერიკელებს აკრიტიკებდა ვიეტნამის ომზე. მოკლედ ასე იყო თუ ისე, ეს ამანათი ჩემამდე მოდიოდა და მე მივდიოდი  პლეახანოვის გამზირზე, ფოსტაში და ვღებულობდი ამას დაახლოებით 3 წლის განმავლობაში.  ეს იყო 78- 80 წლები. ყოველთვის ეს ამანათი მხვდებოდა გახსნილი; ამას კგბ აკეთებდა. მაშინ შეეძლოთ სპეკულაციაში დაედოთ ჩემთვის ბრალი, მაგრამ მე ჩემი არც ერთი ფირფიტა არასდროს არ გამიყიდია, თუმცა „შავ ბაზარზე“  მათ კარგი ფასი ექნებოდა.

Image

ახლა ისევ შემოდი ვინილის დისკები. მე ყოველთვის ვამბობდი, რომ მოვა დრო და ყვეალანი ისევ ვინილს დავუბრუბდებით. ამ კომპაქტ დისკების მოსმენა დიდი ხანი შუძლებელია. ვინილს სულ სხვა ხიბლი აქვს!

სხვათაშორის პირველი აპარატურა, გრამფირფიტების მოსასმენი დინამიკები,  მე და თემურ კაჭკაჭიშვილმა დავამზადებინეთ ფიზიკის ინსტიტუტში. ასევე პირველი სტერეო გამაძლირებელი მე ჩამოვიტანე მოსკოვიდან – ორმა ჩემმა მეგობარმა თავისი ხელით ამიწყვეს როგორღაც;  სტერეო ნემსიც ვიშოვეთ და შემდეგ უკვე რიგები იდგა  ჩემს სახლში იმიტომ, რომ საოცარია ეფექტი, როდესაც ერთი კუთხიდან დასარტყამი გესმოდა მეორე კუთხიდან ბასი და შუაში ხმა! აი ასეთი ბედნიერებების მომსწრე ვარ.

ის ფასეულობები რაც ჩვენ გვქონდა დღეს არ არსებობს. ახლა ყველა გადასულია ბიზნესზე – როგორ იშოვოს ფული და გადაიხადოს სწავლის ფული. მაშინ ეს პრობლემა არ გვქონდა ჩვენ!  ჩვენ გვინდოდა მუსიკა და ვუსმენდით ჯაზს. ამ ჯაზით ვებრძოდით საბჭოთა კავშირს. ამ ბრძოლა – ბრძოლაში ისე გამოვიდა, რომ  მგონი ამ ჯაზმა გადააგდო ეს საბჭოთა კავშირი!

მერე კი მოვიდა ის დრო, რომ მე და უილის ქანოვერი ვისკის ვსვამდით მაილს დევისის საგრიმიოროში. ვის ერგო საქართველოში ასეთი ბედნიერება კიდევ არ ვიცი?! ეს იყო 1988 წელი პოლონეთში და ეს იყო მაილს დევისის ბოლო კონცერტი.

Image

1989 წელს ჩვენ უკვე თბილისში გავაკეთეთ გრანდიოზული მეორე ფესტივალი. ისეთი 10 დღიანი ფესტივალი იყო, რომ დიდხანს დაამხსოვრა თავი სუყველას. რა თქმა უნდა მაშინ უკვე ის ბიჭები მყავდა ჩემს გვერდით, ვინც დღეს „ისთერნ ფრომოუშენს“ ხელმძღვანელობენ.  ჩემი შვილი, კახა კანდელაკი და მისი მეგობრები. ესენი იყვნენ მუშებიც და მუსიკოსების გამცილებლებიც. აეროფლოტის ორი თვითმფრინავი დაქირავებული გვყავდა და დაფრინავდნენ ცარიელი თბილისსა და ვარშავას შორის. მხოლოდ მუსიკოსები დაჰყავდათ. მაშინ ისეთი დრო იყო, რომ უცხოეთის რეისები მხოლოდ მოსკოვის გავლით შეიძლებოდა სსრკში ჩამოფრენილიყვნენ;  ჩვენ არ გვიშვებდნენ, რომ აქ ჩამოგვეყვანა პირდაპირ. ეს იყო პირველი ჩვენი საერთაშორისო ჯაზ-ფესტივალი და მოხერხებული იყო ყველა მუსიკოსი ვარშავიდან წამიგვეყვანა პირდაპირ, მოსკოვის გვერდის ავლით. როგორღაც იქ მოვაგროვეთ ისინი,რადგანაც ევროპის ტურებზე იყვნენ. მაშინ ედუარდ შევარდნაძე იყო სსრკ-ს საგარეო საქმეთა მინისტრი და ჩვენ გავედით მასზე და ვთხოვეთ მას დახმარება. თემურ შენგელია არის მოსკოვში და ის გვეხმარებოდა ამაში; მადლობა მას ამისთვის!  შევარდნაძემ რეზოლუცია დაადო, რომ დაერთოთ ჩვენთვის ნება ვარშავიდან აქ თვითმფრინავებით მუსიკოსების ჩამოყვანის. მაშინ ახალგაზრდა „ფრომოუშენის“ ბიჭებს კომკავშირიდან ჟიული შარტავამ გაუკეთა პასპორტები და ისინი აცილებდნენ მუსიკოსებს იქით და აქეთ. ეს წარმოუდგენელი რამ იყო სსრკ-სთვის!  მაშინ ცეკა -ში იყო ნუგზარ ფოფხაძე, იქ იყო ჯუმბერ პატიაშივლი – სუყველა იქ იყო! თვითმფრიანვებში იყო მაშინ შამპანიური და ხილი და ასეთი საზეიმო განწყობით მოდიოდნენ აქ. იმ წელს არტ ბლეიკი იყო და თავისი 70 წლის იუბილე აქ გადავუხადეთ! დაუვიწყარი საღამო იყო. Image

საინტერესო იყო იმდროინდელი კომუნიკაციების საშუალებებით როგორ ვაკეთებდით ამ საერთაშორისო ჯაზ -ფესტივალის ორგანიზებას. ტელეფონით დარეკვა იყო ძალიან ძნელი. უნდა ჯერ მოსკოვში დაგერეკა და მერე იქიდან დაგაკავშირებდნენ და ამაზე იხარჯებოდა დიდი დრო. თან ძალიან ცუდად ისმოდა. ამიტომ ჩვენ ვიშოვეთ ტელექსი. ჩვენი ოფისი იყო სასტუმრო „აჭარაში“. მაშინ მიშა  ლოლაძე იყო  მისი დირექტორი. მიშამ მოახერხა როგორღაც კავშირგაბმულობის სამინისტროდან და გადმოიტანა იქ ტელექსი. ეს იყო ტელექსით გაკეთებული ფესტივალი.  საწყალი კოლია ვიგოვსკი, მაშინ თეატრში მუშაობდა ჩვენთან  – დავსვით და ისწავლა ტელექსი. საწყალი იმიტომ, რომ რაც ისწავლა, იმის შემდეგ დღე და ღამე არ ეძინა!  ბოლოს თვალები სულ ჩასისხლიანებული ჰქონდა. ტელექსი,  როგორ გითხრათ, „მორზეს’ ანბანივით იყო  და ყველა ვერ იხმარდა.

ეს იყო საბჭოთა კავშირში პირველი ინტერნაციონალური ფესტივალი! ეგეთი რამ არ მომხდარიყო ჯერ საბჭოთა კავშირის ისტორიაში.  იმ დროს უკვე დაწყებული იყო აქ დამოუკიდებლობისთვის მიტინგები.  მახსოვს, მოვიდა ჩვენთან „აჭარაში“ ოფისში ერთი წვერიანი და გვითხრა: „ ხვალე უნდა ჩაიშალოს ეს კონცერტი პროტესტის  ნიშნად!“,   „ მე ვარ ილია მართლის,… „თუ რაღაც, არ მახოსვს ზუსტად ვისი – პარტია ვარო. კონცერტი უნდა ჩავშალოთო. ამ დროს კონცერტი იყო ფრედი ჰაბბარდის, როგორია?! მთელი ცხოვრება ვოცნებობ ამაზე და როგორც იქნა ჩამოვიყვანე. მე ვუთხარი მას: „ძმაო, შენ რომ მიტინგებს ატარებ იქ, მე მოვდიავრ და გიშლი ხელს ამაში?“ „შენზე ნაკლები პატრიოტი არც მე ვარ; ეს არის ჩემი მიტინგი“ მეთქი.  „ამერიკელები თეთრი სახლიდან პირდაპირ მოდიან აქ ეს მუსიკოსები; ამერიკის ელჩის მეგობრები არიან და თუ რამე გინდა რომ უთხრა, რომ ჩევნ ვიღაცა გვჩაგრავს, მოდი და უთხარი შენ თვითონ“  მართლაც  მოვიდა და მე ამ კონცერტს დავასწარი. კონცერტიდან გაგიჟებული გამოვიდა და მითხრა: „ეს რასა ვშლიდიო?!“:)  Image

თბილისის ჯაზ-ორკესტრის დაარსება ჩემი იდეა იყო .  გივი გაჩეჩილაძე იყო მაშინ კარჯანიშვილის თეატრის მუსიკალური ხელმძღვაენლი და თემურ ჩხეიძე თეატრის მთაავარი რეჟისორი. არავის დაუვალებია ჩვენთვის. მივედით ნიკო ლეკიშივლთან და ვთხოვეთ, რომ მუსიკოსები გვყავს და გზის ფული მაინც რომ გადავუხადოთ, იმუშავებენ და ბიგ ბენდი გვყეოლება მეთქი. ამ აზრე წამოვიდნენ და დიდი მადლობა მათ , რომ გადაარჩინეს ეს იდეა და ქალაქს დღმედე გვყავს ეს ფუფუნება – საკუთარი ბიგე ბენდი.  ეს იყო 1996 წელი.  ერთი წელი „მაგთიკომი“ გვასპონსორებდა, მაგრამ მერე გაუჭირდათ იმათაც და შემდეგ უკვე მერიის დოტაცია მოვიპოვეთ. საერთოდ რა დიდი მუსიკოსებიც არ უნდა იყვნენ ორკესტრში დოტაცია თუ არ იქნება ის თავის ვერ შეინახავს. ასეა მთელს მსოფლიოში.

პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტში ვსწავლობდი და იქ მქონდა ჯაზ კლუბი. იქ გვქონდა ჯემ-სეშენები; არქიტექტორები, მხატვრები მაშინდელი ინტელიგენცია იკრიბებოდა და ძალიან პოპულარულები ვიყავით, მერე ჯარში წავედი და რომ დავბრუნდი მაშინდელმა კომკავშირის კომტეტმა შემომთავაზა, რომ ბარათაშვილის ხიდის ქვეშ არსებულ ბაზაზე გამეკეთებინა ჯაზ-კლუბი. ძალიან კარგად ვმუშაობდით და პირველ ჯაზ -ფესტივალებზეც იქიდან დავიწყეთ სიარული. მაშინ ყველა ჯაზ მუსიკოსი ჩვენთან იყო : საშა რაქვიაშვილი, კოლია ქაშაყაშვილი, ენრი ლოლაშვილი, თათუზა ყურაშვილი. ახლანდელი უფროსი თაობა – ყველა იქიდან მოდის.

ახლაც ჩვენი ბიგ- ბენდი უკვე 16 წელია არსებობს და უამრავი კონცერტი გვაქვს ჩატარებული. რეპერტუარი გვაქვს ძალიან დიდი: თითქმის ყველაფერს ვუკრავთ. ჩვენ ჩვენივე ინიციატივით დავდივართ და ყოველი სასწავლო წლის ბოლოს ან დასაწყისში ხან პოლიტექნიკურში, ხან სამედიცინო ინსტიტუტში, ხან სხვა ინსტიტუტებში ვუკრავთ.  არავინ ამას არ გვთხოვს.  როგორც მე მშიოდა ამის  მოსმენა ახლა ამთ ვაძლევთ საშუალებას, რომ ცოცხლად უსმინონ და შეაფასონ ეს ხელოვნება.  ახლაგაზრდებს ძალიან მოსწონთ სხვათაშორის. პოლტექნიკურში ვერ წარმოიდგენთ როგორ მიგვიღეს. დაანგრიეს ბავშვებმა დარბაზი. ამით ჩვენ მომავალ თაობებს გემოვნებას ვუნვითარებთ და შედეგიც მერე სახეზეა. ფილარმონიაში წელს უკვე არც ერთ კონცერტზწე აღარ დარჩა ბილეთები გაუყიდავი. საერთო განათლება რომ გაიზრდება, დემოკრატიული ღირებულებების ამოქმედდება.  მგონია, რომ პოლიტიკური ურთიერთობებიც ამსოლუტურად სულ სხვა განზომილებაში გადავა.

ჯაზი მარტო ხელოვნება კი არ არის – ფილოსოფიაა. აი, ჯემ სეშენების დროს – იქ არა აქვს მნიშვნელობა შენ რა დონის მუსიკოსი ხარ. ყველა ერთი ხდება. ყველას ყველასთან შეუძლია მუზიცირება. ყველაზე თავისუფალი მუსიკა ჯაზშია და ნამდვილი დემოკრატიაც მხოლოდ ჯაზშია! რაც მოხდა ბექა გოჩიაშვილსა და ჩიკ კორეას შორის. ამიტომაც სთქვა ჩიკ კორეამ: „უნდა იამაყოთ ქართველებმა , რომ ამსითანა ელჩი გყავთ მსოფლიოში!“

ვფიქრობ, რომ ბოლო არჩვენები ასე, რომ ჩატარდა და ძალაუფლება გადავიდა მშვიდად ეს იმის დამსახურებაც არის , რომ ძალიან ბევრი კონცერტი ჩატარდა. ხალხი უფრო გაწონასწორებული გახდა და საერთო სულიერმა დონემ აიწია მოსახლეობაში. ამას დაეხმარა რასაკვირველია „იავნანას’ საქველმოქმედო ღონისძიებები, ჩვენი პატრიარიქს ქადაგებები, კახიძეს სიმფონიური კონცერტები  – ეს ყველაფერი ერთად დაჯამდა, დაჯამდა და მივაღიწიეთ იმას, რომ ერის კულტურულმა ზღვარმა აიწია. 1995 წელს რეი ჩარლზი , რომ ჩამოვიყვაენთ მაშინ აივანზე ბილეთები გაიუყიდავი დარჩა, 2012 ში კი ჩიკ კორეაზე არც ერთი ბილეთი არ დარჩა სალაროში.

ვფიქრობ, რომ ჩვენი ორკესტრის წვლილიც ამაში დიდი  უნდა ყოფილიყო. დღეს უკვე ჩვენი ჯაზ-ფესტივალი 10 ქვეყანაშია  შესული საუკეთსო ჯაზ-ფესტივალების სიაში. უკვე ბათუმის ჯაზ-ფესტივალიც მიემატა ამ თანრიგს. მაგრამ ამას ნურავის ნუ დავაბრალეებთ . ეს გააკეთა ხალხმა. ეს გავაკეთეთ ჩვენ სუყველამ ერთად!

20 წლის იუბილეზე, რომელიც 2016 – ში იქნება ჩვენ გვინდა ჩამოვიყვანოთ დიდი ბრიჯუტერ, ტონი ო მეილი,  ბობ მინცერი, როი ერსი, ვისთანაც გვქონდა ჩვენ ურთიერთობა, სუყველა!  ჯაზ ფესტივალის ფარგლებში ბოლო დღე გვინდა თბილისის ბიგ ბენდის იუბილე მოეწყოს. ვფიქრობ, რომ ბიგ ბენდს ვარსკვლავიც უნდა გაუხსნან, არა არის ღირსი?! იქ იქნებიან ქართველებიც – ქართული ხმები მოვლენ, ბექა გოჩიაშვილიც ჩამოვა. ვფიქრობ ყველა ჩამოვა. ეს იქნება ჩვენი მეგობრების ნაკრების ნამდვილი ზეიმი! თუ ცოცხალი ვიქენი გავაკეთებ, თუ არადა უჩემოდ მაინც ჩაატარებენ!:) 

Image

მანამდე კი თებერვლიდან მაისის ჩათვლით არ დაგავიწყდეთ, ივენთ კლუბში ჯაზ სერიებზე გეპატიჟებით, შემდეგ ბათუმში და  შემდეგ ისევ თბილისში, უკვე მე – 16 ჯაზ- ფესტივალზე!

2012 წლის  მე  – 15 ჯაზ- ფესტივალის მონაწილეები:

 Image

დიდი ბრიჯუოტერი

Image

 ჩიკ კორეა და ბექა გოჩიაშვილი

Image

 ნილს ლანდგრენი

Image

 ჯექ დეჯონეტი

ჯაზ-ფესტივალის ფოტოები გადაღებულია ლევან გიორგაძის მიერ

Posted in Uncategorized | Leave a comment

იაშვილების მუსიკალური დინასტიის გამგრძელებელი

Image

 


გიორგი (გია) იაშვილმა, ცნობილმა ქართველმა მევიოლინემ, რომელიც მიუნჰენში ცხოვრობს და მოღვწეობს 20 იანვარს კონსერვატორიაში კონცერტი გამართა.

საღამოს უძღვებოდა ოპერის სიმფონიური ორკესტრი დირიჟორ ჯანლლუკა მარჩანოს დირიჟორობით, რომელმაც პირველ განყოფილებაში შუბერტის „დაუმთვარებელი“ სიმფონია“ დაუკრა. მეორე განყოფილება კი მთლიანად ქართველ მევიოლინეს დაეთმო.

დიდი ოჯახის, ლუარსაბ (ბუჭუკა) იაშვილის შვილიშვილი და ნანა იაშვილის ვაჟი, (შესაბამისად მარინა და ირინა იშვილების დისშივლი) გიამაც  ვიოლინოს მიუძღვნა თავისი ცხოვრება.

33 წელი მის ცხოვრებაში იმ გადაფასებების მომენტად იქცა, როდესაც  ავსტრიაში და გერმანიაში გაზრდილ მუსიკოსს საქართველოსთან უფრო მჭიდრო კავშირის მოთხოვნილება გაუჩინა და ეს კონცერტი იმის დასაწყისია, რასაც გიას დიდი მომავლის გეგმები უკევშირდება.Image

ბავშვობაში, ბაბუამ ერთი წელი საჩხერეს სკოლაში მიაბარა, რათა ბავშვს მშობლიური მხარე ფესვებში გაჯდომოდა და მართლაც დღეს გიას გული იქითკენ მიუწევს. მას უნდა, რომ იმერეთის ამ კუთხის მუსიკალური ცხოვრება გამოაცოცხლოს. მის დიდ ჩანაფიქრში შედის ქართული „მუსიკალური სეზონის“ დაარსება, რაც წლის განმავლობაში, თვეში ერთი გალა კონცერტის გამართვას გულისხმობს, რომელშიც მონაწილეობას მსოფლიოში განთქმული მუსიკოსები მიიღებენ. ასეთებს შორის კი გიას კოლეგები და მეგობრები არიან: ამერიკელი მევიოლინე ჯოშუა ბელი, (რომელთანაც შეთანხმება უკვე მოღწეულია) არგენტინელი პიანისტი მარტა არგერიხი, ამერიკელი დირიჟორი ლორინ მააზელი და სხვები.  სეზონის კონცერტების პარალელურად მას სურს მასტერკლასები და გასვლითი მუსიკალური საღამოები თავად გამართოს საჩხერეში, სადაც მას არა მარტო ნათესავები და მეგობრები, არამედ მისი მუსიკალური წინაპრების დიდი თაყვანისმემლებიც ეგულება. შემთხვევითი არ არის, რომ თავისი ფეისბუქის გვერდზე მან თავისი სოფლის, არგვეთის სახლი აქვს ქავერად შერჩეული. ყოველი დღე გია დღესაც თავის სოფელშია. თავის ხელოვნების ფონდის სახელიც ხომ „არგვეთია“

Image

ვნახოთ, როგორ  შეასხამს გია იაშვილი ამ თავის ოცნებას ფრთებს, მაგრამ მისი პირველი კონცერტი თბილისში ნამდვილად საინტერესო მოვლენად იქცა. გემოვნებით შერჩეული პროგრამა, შესრულების  დახვეწილი მანერა და მშვიდი, მაგრამ სიღრმისეული ბგერით მან მსმენელები ნამდვილად დაიპყრო.

მოცარტის კონცერტი( A  dur)  # 5, კამილ სენ-სანსის ინტროდუქცია და რონდო- კაპრიჩიოზო – ორი სხვადასხვა ჟანრის და ეპოქის ნაწარმოები მან თავის, იაშვილისეულ  სტილს დაუქვემდებარა, რაც გულისხმობს ნამდვილ პროფესიონალიზმს, ვერცხლისფერ ბგერას და თავშეკავებულ ემოციურობას.

მოუსმინეთ ინტერნეტით მოცარტის სავიოლინო კონცერტის პირველი ნაწილის ფრაგმენტს:

http://www.youtube.com/watch?v=EfaqMA75hg0&list=UUjHmnoH5gAdy_JekYoby6IA&index=1

www.youtube.com  Giorgi Jashvili Mozart Concert for violin and orchestra # 5 part 1

 

თუმცა გიას ემოციურობამ  დასასრულს მაინც გადალახა საზღვრები, როდესაც მან მასნეს მედიტაცია ოპერიდან „ტაისი“ შეასრულა და იგი თავის დეიდას, გამოჩენილ მარინე იაშვილის ხსოვნას მიუძღვნა. დარბაზში თითქოს მარინეს სული დაგვიბრუნდა იმ მომენტში და გიას ბგერის ვიბრაციამაც დიდი მევიოლინეს ბგერები  გაგვახსენა.

მოუსმინეთ ინტერნეტით ამ მუსიკალური ნომრის ფრაგმენტს:  

http://www.youtube.com/watch?v=EKhxM1B7LDg&list=UUjHmnoH5gAdy_JekYoby6IA&index=2

 

www.youtube.com   Gia Jashvili playing Massenet’s Meditation

დღეს გია წარმატებით გამოდის მსოფლიოს სხვადასხვა სცენებზე. იგი არის კამერული ანსამბლის „Soloistes des Arts”  -ის დამაარსებელი და ხელმძღვანელი. ეს ორკესტრი, რომელშიც გაერთიანდნენ ზუბინ მეტას და ლორინ მააზელის ორკესტრების წამყვანი ახალგაზრდა მუსიკოსები, ევროპაში ერთ-ერთ საუკეთესო კოლექტივად არის მიჩნეული.

სასიხარულოა, რომ იაშვილების დიდი მუსიკოსების ოჯახიდან ერთი წარმომადგენელი ნაწილობრივ მაინც დაგვიბრუნდა.  ის დღეს ავსტრიის და საქართველოს მოქალაქეა.  ჯვარი კახეთის სოფელ ვეჯინში დაიწერა, რისთვისაც – მისი ნახევრად ფრანგი და ნახევრად იაპონელი საცოლე, მიმი დიურანი, მართლმადიდებლად მოინათლა.   შემდეგ იყო ხელისმოწერა პარიზში და ტრადიციული ქორწილი იაპონიაში.

 

Image

Image

ვუსურვოთ მას „მუსიკალური სეზონების“  პროექტის ჩანაფიქრის ახდენა,  რათა ის უფრო ხშირად გვესტუმროს თავის გამოჩენილ კოლეგებთან ერთად.  ამით ჩვენც ვისიამოვნებთ და  საქართველოს იმიჯი, ქვეყნისა, სადაც კლასიკური მუსიკა უყვართ და აფასებენ,  უფრო მაღლა აიწევს. 

Posted in Uncategorized | Leave a comment